Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2025/7996 K.2025/8083

9. Hukuk Dairesi         2025/7996 E.  ,  2025/8083 K.
"İçtihat Metni"
I. BAŞVURU
Başvurucu vekili dilekçesinde; müvekkili alt işveren ... (... Şirketi) ile ...(... Şirketi) ve asıl işveren olan Sağlık Bakanlığı aleyhine açılan işe iade davalarında müvekkili ... Şirketinin işe iadenin mali sonuçlarından sorumluluğunun bulunup bulunmadığı hususunda ... Bölge Adliye Mahkemesi 29. Hukuk Dairesi ile ... Bölge Adliye Mahkemesi 30. Hukuk Dairesinin kesin nitelikteki kararları arasında uyuşmazlık bulunduğunu; davalı Şirketler arasında organik bağ bulunmadığından ve birlikte istihdam hususu da ispatlanmadığından davacıların son alt işvereni olmayan müvekkili... Şirketi bakımından davanın husumetten reddi gerektiği gerekçesi ile İlk Derece Mahkemesi kararı ortadan kaldırılmak suretiyle yeniden hüküm kurulan ... 30. Hukuk Dairesi kararının yerinde olduğunu belirterek uyuşmazlığın giderilmesini talep etmiştir.
II. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ HUKUK DAİRELERİ BAŞKANLAR KURULU KARARI
... Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Daireleri Başkanlar Kurulunun 19.09.2025 tarihli ve 2025/19 Esas, 2025/19 Karar sayılı kararı ile; ... Bölge Adliye Mahkemesi 30. Hukuk Dairesinin 15.05.2025 tarihli ve 2025/169 Esas, 2025/779 Karar sayılı kararı ile ... Bölge Adliye Mahkemesi 29. Hukuk Dairesinin 12.06.2025 tarihli ve 2025/517 Esas, 2025/1067 karar sayılı kesin nitelikteki kararları arasında davalı ... Şirketinin işe iadenin mali sonuçlarından sorumluluğunun bulunup bulunmadığı hususunda uyuşmazlık bulunduğu kanaatiyle bu uyuşmazlığın giderilmesi için 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri İle Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun'un (5235 sayılı Kanun) 35/3 hükmü uyarınca Yargıtay 9. Hukuk Dairesine başvurulmasına karar verilmiştir.
III. UYUŞMAZLIĞIN GİDERİLMESİ İSTEMİNE KONU KARARLAR
A. ... Bölge Adliye Mahkemesi 30. Hukuk Dairesinin 15.05.2025 Tarihli ve 2025/169 Esas, 2025/779 Karar Sayılı Kararı
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davalılar asıl işveren Sağlık Bakanlığı, alt işverenler ... Şirketi ile ... aleyhine açılan işe iade davası sonucunda İlk Derece Mahkemesince davacı işçinin ... işe iadesine ve davalı Şirketler arasında organik bağ bulunduğundan hareketle işe iadenin mali sonuçlarından davalı Şirketlerin müştereken ve müteselsilen sorumluluğuna ilişkin verilen kararın davalı Şirketler ve davalı Sağlık Bakanlığı vekilince istinaf edilmesi üzerine yapılan incelemede; davacının dava dilekçesinde davalı Şirketler arasında muvazaa olduğuna ilişkin bir iddiasının bulunmaması, davalı Şirketlerin aralarında organik bağın bulunmasının işe iade davasının mali sonuçlarından sorumluluk bakımından tek başına yeterli olmadığı; zira ancak birlikte istihdam hâlinde müteselsil sorumluluktan söz edilebileceği, davalı Şirketlerin asıl işveren Sağlık Bakanlığına bağlı Hastanede hizmet alım sözleşmesi ile dönem dönem hizmet verdiği, davacının her iki alt işverenden çalışmalarının ayrı ayrı bildirildiği gözetildiğinde davacının son alt işveren olan ... nezdindeki işe iadesi yerinde olmakla birlikte davalı ... Şirketinin işe iadenin mali sonuçlarından sorumlu tutulmasının dosya kapsamına uygun olmadığı gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararı ortadan kaldırılmak suretiyle davalı ... Şirketi yönünden davanın reddine; davalı Sağlık Bakanlığı ve ... bakımından ise davanın kabulüne kesin olarak karar verilmiştir.
B. ... Bölge Adliye Mahkemesi 29. Hukuk Dairesinin 12.06.2025 Tarihli ve 2025/517 Esas, 2025/1067 Karar Sayılı Kararı
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davalılar asıl işveren Sağlık Bakanlığı, alt işverenler ... Şirketi ile ... aleyhine açılan işe iade davası sonucunda İlk Derece Mahkemesince davacı işçinin ... işe iadesine ve davalı Şirketler arasında organik bağ bulunduğundan hareketle işe iadenin mali sonuçlarından davalı Şirketlerin müştereken ve müteselsilen sorumluluğuna ilişkin verilen kararın davalı Şirketler ve davalı Sağlık Bakanlığı vekilince istinaf edilmesi üzerine yapılan incelemede; tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, vakıa mahkemesi hâkiminin objektif, mantıksal ve hayatın olağan akışına uygun dosyadaki verilerle çelişmeyen tespitlerine ve uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kurallarına, hükme dayanak alınan bilirkişi raporuna göre İlk Derece Mahkemesinin davalılar vekillerinin tüm istinaf sebeplerini karşılar mahiyetteki karar ve gerekçesinin dosya kapsamına, usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle davalılar vekillerinin istinaf başvurularının ayrı ayrı esastan reddine kesin olarak karar verilmiştir.
IV. GEREKÇE
Uyuşmazlık, davalı ... Şirketi aleyhine açılan işe iade davası bakımından davalı Şirketin işe iadenin mali sonuçlarından sorumluluğunun bulunup bulunmadığına ilişkindir.
4857 sayılı İş Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 2. maddesine göre işveren; “…İşçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara …” denir. Diğer bir anlatımla işveren; iş görme ediminin alacaklısı olan ve işçiye en üst düzeyde emir ve talimat veren kişidir. Tüzel kişilerde işin görülmesini ve talimatlara uyulmasını isteme hakları her zaman değişik kişilerde toplanmıştır. İş sözleşmesinin tarafı olan tüzel kişi, işin görülmesini isteme hakkına sahip iken yönetim hakkı, bu kapsamda emir ve talimat verme yetkisi ise zorunlu olarak tüzel kişinin organı tarafından kullanılmaktadır (Sarper Süzek, İş Hukuku, Yenilenmiş On sekizinci Baskı, ..., 2019, s.143-144).
Uygulamada işverenlerce iş hukukundan doğan yükümlülüklerden kaçınmak için bazı durumlarda bir holding veya şirketler topluluğunda ya da bunların dışında kalan şirketlerde işçiler, görünüşte bir şirketin işçisi olarak gösterilmektedir. Bu duruma engel olmak için tüzel kişilik perdesinin kaldırılması teorisi geliştirilmiştir (Süzek, s.152).
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 22.09.2021 tarihli ve 2017/(22)9-3109 Esas, 2021/1075 Karar sayılı ilâmında birlikte istihdam, organik bağ, tüzel kişilik perdesinin aralanması kavramları şu şekilde açıklanmıştır:
"...
Birlikte istihdam olgusunun varlığı her ne kadar daha çok şirket grupları içinde ortaya çıkmakta ise de bu ilişkinin kurulması için birlikte işverenlerin aynı şirket grubu içerisinde yer alması zorunlu değildir. Önemli olan aynı grup içinde yer alma değil, birlikte işverenlerin işçi ile olan ilişkilerini ayrı ayrı değerlendirebilme olanağını ortadan kaldıracak şekilde işçi ile hukukî bir bağlantı içinde olmalarıdır. Ayrıca işçinin birlikte işverenlerle ayrı ayrı iş sözleşmesi yapmasına da gerek olmayıp, aynı iş sözleşmesi kapsamında birden fazla işverene aynı zaman ve nitelikte iş için iş görme borcunu yüklenmesi mümkündür (Süzek, s.150).
Birlikte istihdamın varlığı hâlinde işverenlerin her biri, işveren hak ve yetkilerine sahip olmakla birlikte işverenin borç ve sorumluluklarına da ayrı ayrı sahiptirler. Bir diğer anlatımla işçiye karşı işverenler müteselsil sorumlu olup, işçi de ücret ve diğer haklarının tümünü her bir işverenden talep etme hakkına sahiptir.
Uygulamada işverenler iş hukukundan doğan yükümlülüklerden kaçınmak için bazı durumlarda bir holding veya şirketler topluluğunda ya da bunların dışında kalan şirketlerde işçiler görünüşte bir şirketin işçisi olarak gösterilmektedir. Bu duruma engel olmak için tüzel kişilik perdesinin kaldırılması teorisi geliştirilmiştir (Süzek, s.152).
...
Tüzel kişilik perdesinin çapraz aralanmasına benzeyen bir başka kavram organik bağ kavramıdır. Tüzel kişilik perdesinin aralanmasında olduğu gibi organik bağ kavramında da bir tüzel kişinin borçlarından bir başka tüzel kişinin sorumluluğuna gidilmektedir. Bu hâliyle organik bağ kavramının da kaynağını TMK’nin 2. maddesinde yer alan dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağı oluşturmaktadır (Öztek/Memiş, s. 210). Ancak organik bağ kavramı, tüzel kişilik perdesinin aralanmasına göre daha geniş bir anlama sahip olsa da organik bağın varlığı, tek başına tüzel kişilik perdesinin aralanmasını gerektirmemektedir. Başka bir deyişle şirketler arasında organik bağ tespit edilse dâhi tüzel kişilik perdesinin aralanması ve alacağın perdenin arkasındakinden de istenebilmesi için sırf alacaklıdan mal kaçırmak ve onu zarara uğratmak amacıyla kötü niyetli işlemler yapıldığının da somut verilerle ispatlanması gerekmektedir.
Şirketler arasında ortakların akraba olması tek başına organik bağ veya tüzel kişilik perdesinin kaldırılması için yeterli değildir veya şirketlerin aynı faaliyeti yürütüyor olması organik bağ için yeterli değildir (Baycık, G.: İşverenin Tespitinde Birlikte İstihdam ve Tüzel Kişilik Perdesinin Kaldırılması Kurumları, İş Uyuşmazlıklarında Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemeleri Kararları Değerlendirme Toplantısı (Seminer Bolu/Abant – 06... ), Türkiye İnşaat Sanayicileri İşveren Sendikası, ... 2019, s. 20).
Şirketler arasında organik bağ olup olmadığı; şirketlerin adreslerinin aynı olması, ortaklık yapılarının ve yönetim kurullarının benzer olması veya temsilcilerinin aynı olması, faaliyet alanları, hisse devirleri, muvazaalı işlemler gibi hususlar ve somut olayın özellikleri de gözetilerek tespit edilebilir. Ancak tüzel kişilik perdesinin çapraz aralanmasında her iki şirketin faaliyet alanı, ortaklık yapısı, ortakları gibi konularda öyle büyük ve derin bir kesişme vardır ki; bu şirketlerle iş yapan kişiler nezdinde iktisadi bir bütünlük içerisinde tek bir şirketle iş yapılıyor algısı oluşmaktadır. Ayrıca üçüncü kişiler nezdinde uyandırılan bu algı neticesinde, ticaret yaparken güçlü bir yapıya sahip görüntüsü oluşturularak, şirketlerden birinin borca batırılması ya da içinin boşaltılıp iş alanının diğerine kaydırılması işlemleri tipik bir hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirilmelidir.
..."
Tüzel kişilik perdesinin aralanması teorisi, yukarıda yer verilen Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2017/(22)9-3109 E., 2021/1075 K. sayılı kararında da ayrıntılı şekilde açıklandığı üzere, her somut olayın özelliği gözetilerek değerlendirilmesi gereken ve özellikle de 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesi gereğince dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılma yasağı gözetilerek tüzel kişiliğin alacaklılardan mal kaçırmak amacıyla kullanılıp kullanılmadığı, tüzel kişiliği düzenleyen normların dışına çıkılıp çıkılmadığı belirlenmek suretiyle titizlikle incelenmesi gereken bir meseledir.
Organik bağ kavramı kaynağını dürüstlük kuralından ve hakkın kötüye kullanılması yasağından almaktadır. Dairemiz uygulamasına göre sadece organik bağdan söz edilerek işçilik alacaklarından aralarında bağlantı bulunan işverenlerin birlikte sorumluluğuna gidilmesi veya birden fazla işverende geçen çalışmalar için sadece bir işverenin sorumluluğunun yeterli görülmesi mümkün değildir. Tüzel kişiler arasında sadece organik bağ bulunması, çalışma döneminin tamamına ilişkin alacaklardan işçinin çalışmış olduğu her bir tüzel kişinin müteselsilen sorumlu olması sonucunu doğurmaz. Zira sadece organik bağın varlığı tüzel kişilik perdesinin kaldırılması için yeterli değildir. İşçilik alacaklarının hesabında, hizmetlerin değerlendirilmesi ve işverenlerin sorumluluklarının belirlenmesi için işverenler arasında işyeri devri, iş sözleşmesi devri, asıl işveren alt işveren ilişkisi veya birlikte istihdam olgularının bulunup bulunmadığının somut olarak belirlenmesi gerekir.
Uyuşmazlığın giderilmesine konu Bölge Adliye Mahkemesi kararları incelendiğinde; ... Bölge Adliye Mahkemesi 29. Hukuk Dairesi ile ... Bölge Adliye Mahkemesi 30. Hukuk Dairesi kararları arasında son alt işveren olmayan davalı ... Şirketinin işe iadenin mali sonuçlarından sorumlu olup olmadığı hususunda farklılık bulunduğu görülmektedir. ... Bölge Adliye Mahkemesi 30. Hukuk Dairesince davalı Şirketlerin aralarında organik bağın bulunmasının işe iade davasının mali sonuçlarından sorumluluk bakımından tek başına yeterli olmadığı; zira ancak birlikte istihdam hâlinde müteselsil sorumluluktan söz edilebileceği, davacının davalı Şirketlerce birlikte istihdam edildiği hususu ispatlanmadığından davalı ... Şirketi yönünden husumetten ret kararı verilmesinin yerinde olduğu kabul edilmiş iken ... Bölge Adliye Mahkemesi 29. Hukuk Dairesince bu konuda İlk Derece Mahkemesi kararına atıf yapmakla yetinilmiş olup ilgili İlk Derece Mahkemesi kararında yalnızca davalılar arasında organik bağ bulunduğundan hareketle davalı Şirketlerin müştereken ve müteselsilen sorumlu tutuldukları görülmektedir.
Yukarıda da belirtildiği üzere sadece organik bağdan söz edilerek işçilik alacaklarından aralarında bağlantı bulunan işverenlerin birlikte sorumluluğuna gidilmesi veya birden fazla işverende geçen çalışmalar için sadece bir işverenin sorumluluğunun yeterli görülmesi mümkün olmayıp işçilik alacaklarının hesabında, hizmetlerin değerlendirilmesi ve işverenlerin sorumluluklarının belirlenmesi için işverenler arasında işyeri devri, iş sözleşmesi devri, asıl işveren alt işveren ilişkisi veya birlikte istihdam olgularının bulunup bulunmadığının somut olarak belirlenmesi gerekir. Bu durum ise her bir dosyadaki davacılara ait sosyal güvenlik kayıtlarının, hizmet döküm cetvellerinin incelenmesi, tanık beyanlarının mahiyeti, hizmet alım sözleşmelerinin yürürlük süreleri, ödeme kayıtları vb. delillerin değerlendirilmesi ile ortaya çıkacaktır.
Bölge Adliye Mahkemelerince dosya kapsamında yer alan deliller ve somut olayın koşulları gözetilerek hüküm tesis edilmesi, bir diğer ifade ile somut olaya özgü nitelikte kararlar verilmesi durumunda, bölge adliye mahkemeleri kararları arasında giderilmesi gereken bir uyuşmazlığın bulunduğundan söz edilemez. Yukarıda da ifade edildiği üzere uyuşmazlığın giderilmesi talebi, bir kanun yolu olmayıp böyle bir talebin varlığı hâlinde Yargıtayca temyiz incelemesine benzer bir inceleme yapılması da mümkün değildir.
Hâl böyle olunca Bölge Adliye Mahkemesi Daireleri kararları arasında 5235 sayılı Kanun’un 35. maddesi kapsamında uyuşmazlığın giderilebilmesi imkânı bulunmamaktadır.
Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular karşısında uyuşmazlığın giderilmesine yer olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
V. KARAR
1. ... Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Daireleri Başkanlar Kurulunun 19.09.2025 tarihli ve 2025/19 Esas, 2025/19 Karar sayılı kararına istinaden iletilen mevcut talep yönünden uyuşmazlığın giderilmesine yer olmadığına,
2. Dosyanın ... Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Daireleri Başkanlar Kuruluna gönderilmesine,
20.10.2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.