Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/16205 K.2025/11852

10. Hukuk Dairesi         2024/16205 E.  ,  2025/11852 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Trabzon Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/1280 E., 2024/1988 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Pazar(Rize) 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2018/284 E., 2024/304 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle;kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü;
I. DAVA
Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; davacılar murisi ...'nin 23.09.2016 günü meydana gelen iş kazasında vefatı nedeniyle maddi ve manevi tazminatın davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında özetle, hükme esas alınan kusur raporuna göre iş kazasının meydana gelmesinde davalı kamyon sürücüsü ...'in %20, davalı işveren .... Motorlu Taşıyıcılar Koop.'un %70, davalı .... Fabrikası Müdürlüğü %10 oranında oranında kusurlu olduğunun tespit edildiği, davalıların iş kazası neticesinde meydana gelen zararlandırıcı olay nedeniyle davacılara karşı müteselsilen sorumlu oldukları ve davacılar vekilinin de dava dilekçesinde açıkça teselsül sorumluluğuna dayanmakla beraber, yargılamanın devamında davalılar ..., ... ve .... Sigorta A.Ş hakkındaki davasından feragat ettiği gözetilerek, bu feragat beyanın aynı zamanda müteselsil sorumluluktan da feragat niteliğinde olduğu gözetilerek, davalıların %100 kusur oranındaki müteselsil sorumluluklarından %20’lik kusur sorumluluğuna isabet eden tazminat sorumluluğunun feragatle sona ermiş olması nedeniyle hesap edilen tazminattan bu kısım dışlanarak, davalılar ... Motorlu Taşıyıcılar Koop. ve ... Fabrikası Müdürlüğünün feragat dışında kalan kısımla sınırlı olmak üzere sorumluluğuna karar verilmesi gerektiği kanaatiyle, aktüerya raporunda tespit olunan davacı baba için 633.555,11 TL, davacı anne için 1.420.473,26 TL'nin mütebaki %80 kusur oranıyla çarpımı neticesinde davacı anne ...'nin 1.136.378,61 TL, davacı baba ...'in 506.844,09 TL olmak üzere toplamda 1.643.222,70 TL maddi tazminat alacaklarının bulunduğu, somut olayın gerçekleşme şekli, yeri, zamanı, ölenin olay tarihindeki yaşı, davacıların ölene olan yakınlıkları, anne- babanın ve kardeşlerin ... çocuk ile aralarındaki hissi bağ, tarafların ekonomik durumu, paranın satın alma gücü, olay tarihi, davacıların yaşadıkları acı, manevi yorgunluk ile manevi tazminatın sebepsiz zenginleşme ve fakirleşme aracı olmaması, tarafların sosyal ekonomik durumları, hak ve nesafet kaideleri birlikte değerlendirilerek manevi tazminatın takdir edildiği gerekçesiyle "davacıların maddi tazminat davasının kısmen kabulü ile davacı anne ... için 1.136.378,61 TL davacı baba ... için 506.844,09 TL olmak üzere toplamda 1.643.222,70 TL maddi tazminatın kaza tarihi olan 23.09.2016 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ... Taşıyıcılar Kooperatifi ve Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğünden müştereken ve müteselsilen alınarak davacılara verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine, davalılar ..., ... ve ... Sigorta A.Ş aleyhine açılan davanın feragat sebebiyle reddine, davacıların manevi tazminat taleplerinin kabulü ile davacı anne ... için 75.000,00 TL, davacı baba .... için 75.000,00 TL, davacı kardeş .... için 20.000,00 TL, davacı kardeş .... için 20.000,00 TL, davacı kardeş ...için 20.000,00 TL, davacı kardeş ...için 20.000,00 TL ve davacı kardeş ... için 20.000,00 TL olmak üzere toplam 250.000,00 TL manevi tazminatın kaza tarihi olan 23.09.2016 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ..., ..., ... Taşıyıcılar Kooperatifi ve Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğünden müştereken ve müteselsilen alınarak davacılara verilmesine" karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davalı ... Gen. Müd. vekili temyiz dilekçesinde özetle, davanın iş kazasından kaynaklı bir dava olmayıp, genel hükümlere göre görülüp sonuçlandırılması gereken bir dava olduğunu, bu nedenle görevli yargı yerinin Asliye Hukuk Mahkemesi olması gerektiğini, meydana gelen kazadan dolayı müvekkili Kuruma herhangi bir kusur yüklenemeyeceği, kazadan diğer davalıların sorumlu olduğu, ... Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifiyle müvekkili Kurum arasında imzalanan sözleşmede 18 yaşından küçük işçi çalıştırılamayacağı, aksi durumdan hukuki ve cezai tüm sorumluluğun adı geçen kooperatife ait olacağı belirtilmesine ve müvekkili Kurumun hukuksal, teknik, idari, sözleşmesel veya denetimsel yükümlülükler açısından hiç bir eksiklik göstermemesine rağmen Mahkemenin kazanın oluşunda etkisi olduğu gerekçesiyle kusur yüklenmesi ve hükmedilen maddi ve manevi tazminattan müvekkilinin de müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmasının hatalı ve hukuka aykırı olduğunu belirterek temyiz yoluna başvurmuştur.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir.
Dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden; ... Fabrikaları Müdürlüğü'nün üreticilerden toplanan yaş çayların depodan kamyonlara yüklenmesi ve nakliyesi işini sözleşme ile .. . Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifine verdiği, Kooperatifin yükleme ve nakliye işini üyeleri vasıtasıyla yaptığı, ... 'nin ...'un sevk ve idaresindeki yaş çay dolumu tamamlanan kamyonun, dolum yapılan duvar dibinden yola girmek için sağ manevra yaptığı sırada taş duvar ile kamyon kasası arasında sıkışması sonucu vefat ettiği, hükme esas alınan 18.01.2021 tarihli ve 28.01.2022 tarihli raporlarda kazalı ....’nin kusurunun bulunmadığı, kamyon sürücüsü davalı ...’un %20 kusurlu olduğu, davalı işveren ... Motorlu Taşıyıcılar Koop.’nin %70 kusurlu olduğu, davalı ... Fb. Md.lüğünün %10 oranında kusurlu olduğu, kazaya karışan kamyonun maliki davalı ...’un kazanın meydana gelmesinde doğrudan etken sorumluluğu olduğuna dair dosya içeriğinde herhangi bir tespit yapılamadığı, ancak araç işleteni olarak müteselsil sorumluluğu hususunun Mahkemenin takdirinde olduğu, davalı ...’nin poliçe kapsamındaki sorumluluğunun Mahkemenin takdirinde olduğu kanaatinin bildirildiği, Mahkemece bu kusur oranları benimsenerek ve yargılamanın devamında davacılar vekilinin davalılar ..., ... ve ... Sigorta A.Ş hakkındaki davasından feragat ettiği, bu feragat beyanın aynı zamanda müteselsil sorumluluktan da feragat niteliğinde olduğu gözetilerek, davalıların %100 kusur oranındaki müteselsil sorumluluklarından %20’lik kusur sorumluluğuna isabet eden tazminat sorumluluğunun feragatle sona ermiş olması nedeniyle hesap edilen tazminattan bu kısım dışlanarak karar verildiği anlaşılmaktadır.
İş kazasından kaynaklanan maddi tazminat davaları nitelikçe Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanmayan zararın tahsiline ilişkindir. Bu nedenle haksız zenginleşmenin ve mükerrer ödemenin önüne geçmek için ilk peşin sermaye değerinin rücuya tabi kısmının hesaplanan tazminattan düşülmesi gerekir.
01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 55. maddesinde, “ Destekten yoksun kalma zararları ile bedensel zararlar, bu Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır. Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını taşımayan ödemeler, bu tür zararların belirlenmesinde gözetilemez; zarar veya tazminattan indirilemez.” hükmüne yer verilmiştir.
Adalet Komisyonu'nun 55. maddesinin gerekçesinde; “sosyal güvenlik ödemelerinin, denkleştirme (indirim) işlevi görebilmesi, onun sorumluluğu doğuran olaya sebebiyet verenlere rücu edilebilmesine bağlıdır. Bu kural gereği, rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri; teknik arıza, tam kaçınılmazlık hallerindeki ödemeler, bu tazminatlardan indirilemez. Bağlanan gelirlerin, işçinin kusuru ve kaçınılmazlık gibi nedenlerle rücu edilemeyen kısmı da indirilemez. Bir kısmı rücu edilemeyen miktar dahi denkleştirilemeyeceği gibi, zarar görenin kusuruna (müterafik kusura) yansıyan sosyal güvenlik ödemeleri, tahsis tarihinden sonra meydana gelen sosyal güvenlik ödemelerindeki artışlar, kısmi kaçınılmazlık ve teknik arıza halindeki ödemeler ve benzerleri rücu edilemediğinden bu miktarlar dahi denkleştirilemez.” düzenlemesi mevcuttur.
Öte yandan, 6101 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkındaki Kanun 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kanun'un 2. maddesinde; “Türk Borçlar Kanunu'nun kamu düzenine ve genel ahlaka ilişkin kuralları, gerçekleştirildikleri tarihe bakılmaksızın bütün fiil ve işlemlere uygulanır” düzenlemesi yer almıştır. Dairemizin ve giderek Yargıtayın yerleşmiş görüşleri, Kurumca bağlanan gelirlerin peşin sermaye değerinin ve geçici iş göremezlik ödeneklerinin hesaplanan zarardan indirilmesi, Kurumun rücu hakkının korunması ve mükerrer ödemeyi önleme ilkesine dayandığından, kamu düzenine ilişkin olarak kabul edilmiştir. Kaldı ki, 6098 sayılı Kanun'un 55. maddesi de emredici bir hükme yer verdiğinden gerçekleştiği tarihe bakılmaksızın tüm fiil ve işlemlere uygulanmalıdır.
Somut olayda, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından olayın iş kazası olarak kabul edildiği, Kurumun 25.06.2021 tarihli yazısında....'nin ölümü sebebiyle hak sahiplerine Kurumca rücuya tabi bir ödeme yapılmadığının, gelir tahsis başvuruları olmadığının belirtildiği, Mahkemece hükme esas alınan 13.03.2024 tarihli hesap raporunda, dosya kapsamında davacılara gelir bağlandığına dair bilgi bulunmadığından peşin sermaye değeri tenzil edilmeksizin tazminat alacağının belirlendiği anlaşılmaktadır.
Davacılar için hesaplanan maddi zararlardan rücuya tabi Kurum tahsislerinin düşülmesi gerektiği hususunda ihtilaf bulunmamaktadır. Mahkemece yapılacak iş; davacı anne ve babaya gelir bağlanması yönünde Kuruma başvuru yapmaları sağlanarak, Kurumca bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değerinin rücuya kabil kısmını tazminat alacağından tenzil etmek suretiyle davalı ... Müdürlüğünün sorumlu olacağı tazminat miktarının belirlenmesi ,hakkındaki davadan feragat edilenler ve kararı temyiz etmeyenler yönünden kesinleşen hükümler ve taraflar yönünden oluşan usuli kazanılmış haklar gözetilerek karar verilmesidir.
O halde, davalı ... vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve Bölge Adliye Mahkemesinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararı kaldırılarak İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
3.Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,15.09.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.