Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/12189 K.2025/3701

10. Hukuk Dairesi         2024/12189 E.  ,  2025/3701 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Trabzon Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/38 E., 2024/510 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... No.lu ... Minibüsleri ... Kooperatifi ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili, müvekkilinin 1994 yılından beri davalı Kooperatife .../... olarak çalıştığını, çalışmaya başladığı ilk günden bu yana işini en iyi şekilde yaptığını, işe başladığı yıl olan 1994 yılından 31.05.2002 tarihine kadar sigortasız olarak çalıştığını, hiçbir şekilde sigortalı gösterilmediğini, 31.05.2002 tarihine kadar sigortasız çalıştığını, ancak bu tarihten sonra da Kooperatifte kesintisiz çalıştığı halde Kooperatif tarafından müvekkilinin bilgisi dışında başka iş yerlerinde sigortalı olarak gösterildiğini, sigortalı gün sayısının da eksik gösterildiğini, son olarak 1.120,00 TL brüt ücretle çalıştığını, bu maaşın 940,00 TL'sinin banka hesabına yatırıldığını, kalanının elden verildiğini beyanla; müvekkilinin 1994 yılından 31.05.2002 tarihine kadar çalıştığının tespitini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı Kooperatif vekili davacının müvekkili bünyesinde 2006 yılı Temmuz ayından bu yana çalıştığını, 2006/Temmuz ayından işten ayrıldığı tarihe kadarki dönemde çalıştığı sürece davacının sigorta primlerinin eksiksiz olarak Kuruma ödendiğini, 1994 yılından bu yana müvekkili bünyesinde çalıştığı iddiasının yerinde olmadığını beyanla; davanın reddini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, davacının 01.06.1994-31.05.2002 tarihleri arasında ... no.lu ... Minibüsleri Motorlu ... Kooperatifi (11.06.1994 tarihinden itibaren yeni ünvanı S.S ...-... Minibüsleri Motorlu ... Kooperatifi, 12.06.2006 tarihinden sonra yeni unvanı ... no.lu ... Minibüsleri ... Kooperatifi) nin ... sicil numaralı iş yerinde asgari ücret üzerinden çalıştığının tespitine, davacının 12.07.2006-30.10.2006 tarihleri arasında ... sicil no.lu iş yerinden, 01.12.2006-31.05.2007 tarihleri arasında ... sicil no.lu iş yerinden ve 01.06.2007-31.12.2007 tarihleri arasında ... sicil no.lu iş yerinden yapılan sigorta bildirimlerinin iptaline, davacının 12.07.2006-31.12.2007 tarihleri arasında 1010044 sicil numaralı ... no.lu ... Minibüsleri Motorlu ... Kooperatifi iş yerinde asgari ücret üzerinden çalıştığının tespitine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum ve davalı .... No.lu ... Minibüsleri ...Kooperatifi vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf isteminin reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davalı ...No.lu ... Minibüsleri .... Kop. vekili; davacının 1994 yılından bu yana kooperatif bünyesinde çalıştığı iddiasının yerinde olmadığını, bu hususun ispatlanamadığını, davacının iddiasının doğru olduğu kabul edilse dahi hizmet tespit davaları için yasada belirlenen 5 yıllık hak düşürücü sürenin dolduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.
Fer'i müdahil Kurum vekili; Kurum nezdinde yapılan araştırmada davacının çalışmalarının işe giriş bildirgesine uygun olarak bildirildiğini, bu bağlamda Kurumun her hangi bir ihmalinin ya da sorumluluğunun olmadığını, kaldı ki Mahkeme tarafından davacının ilgili işyerinde fiili olarak çalışıp çalışmadığının detaylı bir şekilde araştırılması gerektiğini, zira davacının çalışmasıyla ilgili olarak Kurum tarafından sunulan belgelerden başka bir bilgi ya da belgenin olmadığını, davacının talep edilen tarihte çalışıp çalışmadığının detaylı olarak araştırılmadan davanın kabulü yönündeki Mahkeme kararının hatalı olduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.
Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10 maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 86/9 maddesidir. 506 sayılı Kanun'un 6. maddesinde ifade edildiği üzere, “sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.” Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davaların, kamu düzenine ilişkin olması nedeni ile özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanması gerektiği özellikle göz önünde bulundurulmalıdır.
Kuruma bildirilmeyen hizmetlerin sigortalı hizmet olarak değerlendirilmesine ilişkin davanın, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde açılması gerekir. Çalışmanın tespiti istemiyle hak arama yönünden kanun ile getirilen süre, doğrudan doğruya hakkın özünü etkileyen hak düşürücü niteliktedir ve dolması ile hakkın özü bir daha canlanmamak üzere ortadan kalkmaktadır. 506 sayılı Kanun'un kabul edilip yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla beş yıl olarak öngörülen süre, 09.07.1987 tarihinde yürürlüğe giren 3395 sayılı Kanun'un 5. maddesiyle on yıla çıkarılmış, daha sonra 07.06.1994 tarihinde yürürlüğe giren 3995 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle yeniden beş yıl olarak belirlenmiştir. Bu yönde, anılan madde hükmünde yer alan hak düşürücü süre; yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalışmaları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar için geçerlidir.
Bir başka anlatımla; sigortalıya ilişkin olarak işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu gibi yönetmelikte belirtilen belgelerin Kuruma verilmesi yada çalışmaların Kurumca tespit edilmesi halinde; Kurumca öğrenilen ve sonrasında kesintisiz biçimde devam eden çalışmalar bakımından hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez. Ne var ki sigortalının Kuruma bildiriminin işe giriş tarihinden sonra yapılması, bir başka ifade ile sigortalının hizmet süresinin başlangıçtaki bir bölümünün Kuruma bildirilmeyerek sonrasının bildirilmesi ve Kuruma bildirimin yapıldığı tarihten önceki çalışmaların, bildirgelerin verildiği tarihide kapsar biçimde kesintisiz devam etmiş olması halinde, Kuruma bildirilmeyen çalışma süresi yönünden hak düşürücü sürenin hesaplanmasında; bildirim dışı tutulan sürenin sonu değil, kesintisiz olarak geçen çalışmaların sona erdiği yılın sonu başlangıç alınmalıdır.
Dosyadaki yazılara, bilgi ve belgelere göre fer'i müdahil Kurum ve davalı ... No.lu ... Minibüsleri Motorlu Taşıyıcıları Kooperatifinin sair temyiz itirazlarının reddine karar verilmiştir.
İnceleme konusu dosyada; davacı davalı iş yerinde 1994 yılından 31.05.2002 tarihine kadar çalıştığının tespitini talep etmiş, Mahkemece davacının 01.06.1994-31.05.2002 ve 12.07.2006-31.12.2007 tarihleri arasında davalı Kooperatif nezdinde çalıştığının tespitine, davacının 12.07.2006-30.10.2006 tarihleri arasında ... sicil no.lu iş yerinden, 01.12.2006-31.05.2007 tarihleri arasında ... sicil no.lu iş yerinden ve 01.06.2007-31.12.2007 tarihleri arasında ... sicil no.lu iş yerinden yapılan sigorta bildirimlerinin iptaline karar verilmiştir. Hizmet cetvelinde 01.06.2002-20.01.2003, 01.02.2004-30.06.2006, 01.01.2008-30.06.2012-01.08.2012-22.01.2015 tarihleri arasında davalı kooperatif nezdinde, 12.07.2006-30.10.2006 tarihleri arasında ... sicil no.lu, 01.12.2006-31.05.2007 tarihleri arasında ... sicil no.lu, 01.06.2007-31.12.2007 tarihleri arasında ... sicil no.lu iş yerleri nezdinde çalıştığına ilişkin sigorta bildirimleri bulunmakta olup 01.07.2003-31.01.2004 tarihleri arasında da 2926 sayılı Kanun'a tabi sigortalı olduğu görülmektedir.
Somut dosyada, davalı kooperatif tarafından yapılan bildirimin 01.06.2002-20.01.2003 tarihleri arasında olması karşısında; 01.06.1994-30.05.2002 tarihleri arasındaki dönem dava tarihi itibariyle hak düşürücü süreye uğramış olup, anılan dönem yönünden davanın reddi gerekmektedir.
O halde İlk Derece Mahkemesince yukarıda belirtilen maddi ve hukuki olgular kapsamında inceleme yapılması gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
3. Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
10.03.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.