Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/15624 K.2025/1936

10. Hukuk Dairesi         2024/15624 E.  ,  2025/1936 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/3172 E., 2024/2635 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : İzmir 14. İş Mahkemesi
SAYISI : 2015/190 E., 2016/548 K.
Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili; müvekkilinin davalı ... ’a ait işyerinde 01.06.2012 tarihinde dikişçi ve makineci olarak çalışmaya başladığını, davalı Şirketin kurulmasından 01.08.2013 tarihine kadar davalı şirkette çalıştığını ancak çalışmalarının Kuruma bildirilmediğini, müvekkilinin hizmet cetvelinden sözü edilen tarihler arasında adına dava dışı iki ayrı şirketten bildirim yapıldığını gördüğünü ileri sürerek davalılara ait işyerinde 01.06.2012-01.08.2013 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
1.Davalılar usulüne uygun tebligata rağmen cevap dilekçesi sunmamış ve duruşmalara katılmamıştır.
2. Fer'i müdahil Sosyal Güvenlik Kurumu vekili; davacı adına uyuşmazlık konusu dönemde dava dışı işverenler tarafından yapılan bildirimlerin bulunduğunu, bu bildirimlerin bir kısım çalışmalarının iptal edildiğini, davacının Kurumdan denetim talebinde bulunması ve denetim raporunun bekletici sorun yapılması ayrıca eldeki dava kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle resen araştırma yapılmasının ve fiili çalışma olgusunun ispatlanması gerektiğini belirterek davanın reddini savunmuştur.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 06.12.2016 tarihli kararı ile tanık beyanları, 28.08.2014 tarihli denetmen raporu ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde davacının davalı şirkette 01.06.2012-01.08.2013 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle çalıştığı, bu dönem içerisinde davacı adına dava dışı işverenler tarafından yapılan bildirim bulunmasına rağmen fiili çalışmasının olmadığı, davacı tarafından Kuruma bildirilen prime esas kazancın aksinin ispatlanamadığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile davacının davalı şirkete ait işyerinde 01.06.2012-01.08.2013 tarihleri arasında 421 gün hizmet akdi ile ve asgari ücretle çalıştığının ve bu çalışmalarının Kuruma bildirilmediğinin tespitine, davalı ... Işık yönünden davanın husumet nedeniyle reddine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin 06.12.2016 tarihli kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 17.11.2017 tarihli kararı ile davacı adına 01.06.2012-30.01.2013 tarihleri arasında ... Teks. Tem. Hırd. Demir Doğ. San. Tic. Ltd. Şti. (... Teks. Ltd. Şti.) ve 03.02.2013-01.08.2013 tarihleri arasında ... Teks. Gıda Ürün San. Tic. Ltd. Şti. (... Teks. Ltd. Şti.) unvanlı işyerlerinden bildirimlerin yapıldığı, davalı işverenlerce Kuruma bildirimde bulunulmadığı, 28.08.2014 tarihli denetmen raporuna istinaden dava dışı ... Teks. Ltd. Şti.’ye ait işyerinin sahte olup olmadığı konusunda denetim isteminde bulunulduğu, ayrıca dava dışı ... Teks. Ltd. Şti.’ye ait işyeri için de denetim istendiği, bordro tanıklarının davacının davalı şirkette fiilen çalıştığını beyan ettikleri, davacının uyuşmazlık konusu dönemde bildirim yapılan dava dışı işyerlerinde davacının fiili çalışmasının olmadığı, davalı Berin Işık’ın ise dava konusu dönemde işveren sıfatının bulunmadığı, sonucu itibariyle İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu ancak tüm bilgi ve belgeler toplanmaksızın karar verildiğinden yeniden esas hakkında hüküm kurulması gerektiği gerekçesiyle fer’i müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabulü ile davacının davalı şirkete ait işyerinde 01.06.2012-01.08.2013 tarihleri arasında 421 gün hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle çalıştığının ve bu çalışmalarının Kuruma bildirilmediğinin tespitine, davalı ... Işık yönünden davanın husumet nedeniyle reddine karar verilmiştir.
V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. İlk Bozma Kararı
Bölge Adliye Mahkemesinin 17.11.2017 tarihli kararının süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, "Dosya kapsamı incelendiğinde, davacı, davalılara ait işyerinde 01.06.2012 tarihinden 01.08.2013 tarihine kadar aralıksız olarak çalıştığı halde, hiç çalışmadığı işyerlerinden sigortalı gösterildiğini hali hazırda prim ödeme gün sayısının iptali veya ileride emekli aylığının kesilmesi riski altında bulunduğunu ileri sürerek 01.06.2012 tarihinden 01.08.2013 tarihine kadar davalılara ait işyerlerinde çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ettiği anlaşılmış olup, davacının tespitini istediği tarihler arasında 1421761.35 sicil nolu .... Teks. Hırd. Demir Doğ. San. Tic. Ltd. Şti.'nde 01.06.2012-30.01.2013 tarihleri arasında 240 gün, 111366.... sicil nolu ... Teks. Gıda. Ürün. San. Tic. Ltd. Şti'nde 03.02.2013-01.08.2013 tarihleri arasında 175 gün bildirim yapıldığı anlaşılmıştır. Yargılamaya konu husus bildirim yapılan ... Teks. Hırd. Demir Doğ. San. Tic. Ltd. Şti. ile ... Teks. Gıda. Ürün. San. Tic. Ltd. Şti.'nin hak alanını ilgilendirdiğinden, 6100 Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 124. maddesinde “…maddi bir hatadan kaynaklanan veya dürüstlük kuralına aykırı olmayan taraf değişikliği talebi, karşı tarafın rızası aranmaksızın hâkim tarafından kabul edilir. Dava dilekçesinde tarafın yanlış veya eksik gösterilmesi kabul edilebilir bir yanılgıya dayanıyorsa, hâkim karşı tarafın rızasını aramaksızın taraf değişikliği talebini kabul edebilir…” hükmü uyarınca, ... Teks. Hırd. Demir Doğ. San. Tic. Ltd. Şti. ile ... Teks. Gıda Ürün. San. Tic. Ltd. Şti.'ne usulüne uygun şekilde husumet yöneltilmeli, ilgili şirketlerin göstereceği bütün deliller toplandıktan sonra, tüm deliller birlikte değerlendirilerek varılacak sonuca göre hüküm kurulmalıdır.
O hâlde, feri müdahil Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve sair yönler incelenmeksizin İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesinin kararı bozulmalıdır.
SONUÇ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Dairesi kararının HMK’nın 373/1 maddesi gereği kaldırılarak hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle sair yönler incelenmeksizin BOZULMASINA, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine ve kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine…” gerekçesiyle karar bozulmuştur.
B. Mahkemenin Direnme Kararı
Bölge Adliye Mahkemesinin 29.06.2022 tarihli kararı ile 6100 sayılı Kanun'un 357. maddesinde ilk derece yargılamasında incelenmeyen konuların istinaf aşamasında incelenmemesinin ve yargılamaya yeni kişilerin katılmasının engellenmesinin amaçlandığı, aksi hâlde davaya katılması sağlanan yeni kişilerin savunma ve delillerini sunmasının ve bu kişiler yönünden İlk Derece Mahkemesinde yerine getirilmesi gereken yargılama süreçlerinin istinaf yargılamasında gerçekleştirilmesi sonucunun doğacağı, bu nedenle açık yasa hükmüne aykırı olan ve dava dışı işverenlerin 6100 sayılı Kanun'un 124. maddesine göre davaya katılımının sağlanmasını öngören bozma kararına uyulmasının mümkün olmadığı gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.
C. Hukuk Genel Kurulu'nun Bozma Kararı
Direnme kararının süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekilince temyizi üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 27.09.2023 tarihli 2023/10-404 Esas 2023/855 Karar sayılı kararı ile " Somut olayda davacının davalılara ait işyerinde 01.06.2012-01.08.2013 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığının tespiti istemiyle açtığı eldeki davada davacı adına 01.06.2012-30.01.2013 tarihleri arasında ... Teks. Ltd. Şti. ve 03.02.2013-01.08.2013 tarihleri arasında ... Teks. Ltd. Şti. unvanlı işyerlerinden yapılan bildirimlerin bulunduğu, davalılara ait işyerlerinden yapılan herhangi bir bildirim mevcut olmadığı, İlk Derece Mahkemesince verilen davanın davalı şirket yönünden kısmen kabulüne, davalı ... Işık yönünden husumet yönünden reddine dair karara ilişkin fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurusunda bulunması üzerine Bölge Adliye Mahkemesince İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılıp düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne, davacının davalı şirkete ait işyerinde 01.06.2012-01.08.2013 tarihleri arasında 421 gün hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle çalıştığının tespitine, davalı ... Işık yönünden davanın husumet nedeniyle reddine karar verildiği, fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz yoluna başvurulan bu kararın Özel Dairece istek konusu dönemde davacı adına bildirim yapan dava dışı şirketlere 6100 sayılı Kanun'un 124. maddesi uyarınca husumet yöneltilerek ilgili şirketlerin göstereceği deliller toplandıktan sonra tüm deliller birlikte değerlendirilerek varılacak sonuca göre hüküm kurulması gerektiği belirtilerek bozulduğu, Bölge Adliye Mahkemesince 6100 sayılı Kanun'un 357. maddesindeki hüküm gözetildiğinde bozma kararına uyulmasının mümkün olmadığı gerekçesiyle direnme kararı verildiği anlaşılmıştır.
39.Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde Bölge Adliye Mahkemesince İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılıp yeniden esas hakkında hüküm kurulmakla İlk Derece Mahkemesi kararı hayatiyetini kaybettiğinden Bölge Adliye Mahkemesinin artık denetim mahkemesi değil hüküm mahkemesi sıfatıyla hareket ettiği açıktır. Öte yandan istinaf incelemesi sırasında yapılamayacak işlemleri düzenleyen 6100 sayılı Kanun'un 357. maddesine göre resen gözönünde tutulacak hususlar madde kapsamında olmadığı gibi kamu düzenini ilgilendiren hizmet tespitine ilişkin eldeki davada ihtilaf konusu dönem içerisinde davacı adına dava dışı işverenler tarafından yapılmış bildirimler bulunmakta olup yapılan yargılama sonucunda verilecek hükmün sözü edilen işverenlerin hak alanını etkileyebilecek mahiyette olduğu da gözetildiğinde hüküm mahkemesi sıfatıyla hareket eden Bölge Adliye Mahkemesince 6100 sayılı Kanun'un 124. maddesine göre tespitine karar verilen dönemde davacı adına bildirim yapan dava dışı işverenlere husumet yöneltilmesi için davacıya süre verilerek davaya katılımları sağlandıktan ve ilgili işverenlerin göstereceği deliller toplandıktan sonra dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek sonucuna göre infaza elverişli bir karar verilmesi gerekmektedir.
40. Hukuk Genel Kurulundaki görüşmeler sırasında hizmet cetveline göre ihtilaf konusu çalışma dönemi içerisinde davacının dava dışı işverenler nezdinde çalıştığına dair çalışma kaydı bulunduğu, bu nedenle yapılan yargılama sonucunda verilecek hükmün sözü edilen işverenlerin hak alanını etkileyebilecek mahiyette olduğu, bu durumda davacının uyuşmazlık konusu dönemde kesintisiz çalıştığını iddia ettiği davalılar ile dava dışı işverenler arasında şekli anlamda zorunlu dava arkadaşlığı bulunduğu ve davanın kamu düzenini ilgilendirdiği gözetildiğinde 6100 sayılı Kanun'un "Tarafta iradi değişiklik" kenar başlıklı 124. maddesinin somut olayda uygulanamayacağı, bu itibarla Bölge Adliye Mahkemesince taraf teşkilini sağlamak amacıyla tespitine karar verilen dönemde davacı adına bildirim yapan dava dışı işverenlere husumet yöneltilmesi için davacıya süre verilerek davaya katılımları sağlandıktan ve bunların göstereceği deliller toplandıktan sonra dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek karar verilmesi gerektiği, bu nedenle direnme kararının bu değişik gerekçeyle bozulmasının yerinde olacağı ile usul ve yasaya uygun olan direnme kararının onanması gerektiği ileri sürülmüş ise de bu görüşler Kurul çoğunluğu tarafından benimsenmemiştir.
41. Hâl böyle olunca Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken önceki hükümde direnilmesi doğru olmamıştır. "gerekçesi ile karar bozulmuştur.
D. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile tüm dosya kapsamından ... Teks. Tem. İnş. Taah. Elek. Elktr. Tur. Mak. Bilg. İşl. Yaz. San. ve Tic. Ltd. Şti. Unvanlı işyerinin varlığıyla, işçi çalıştırmayı gerektirir kapsam ve kapasiteyle dava konusu dönemde faal olup olmadığının tespiti açısından yapılan araştırma kapsamında, davalı şirket adına 11.01.2011 tescil tarihli ve firma logolu kamyonetin trafikte tescilli olduğu belirlenmiş; davalı şirketin iş elbisesi ve iş güvenliği malzemesi satışı yaptığı kurum ve kuruluşlara ilişkin tanık beyanları dikkate alınarak Kaplamin Ambalaj San.ve Tic. A.Ş., ... Elektrik Motor Sanayi ve Ticaret A.Ş., ve İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığından gelen kayıtların incelenmesinden, davalı şirketin dava konusu dönemde işçi çalıştırmayı gerektirir kapsam ve kapasiteyle faal olduğu sonucuna varılmış, davalı ... Teks. Tem. İnş. Taah. Elek. Elktr. Tur. Mak. Bilg. İşl. Yaz. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile ilgili olarak sahte sigortalılık kapsamında denetim raporu bulunmadığı, istinaf yargılama aşamasında dinlenen bordro tanıklarının ortak beyanlarından, iş kıyafeti üretimi işi yapan ... Teks. Tem. İnş. Taah. Elek. Elktr. Tur. Mak. Bilg. İşl. Yaz. San. ve Tic. Ltd. Şti.'de çalıştıkları halde değişik isimli firmalar üzerinden bildirimlerinin yapıldığı, bildirim yapılan firma isimlerini duymadıkları, sürekli giriş çıkış yapılarak çalışıldığı, işyerinde muhatabın ise Bilal Işık olduğunu ifade ederek fiilen çalışma olgusunu doğruladıkları; davacının davalı ... Teks. Tem. İnş. Taah. Elek. Elektr. Tur. Mak. Bilg. İşl. Yaz. San. Tic. Ltd. Şti.'ye ait 1469.... sicil sayılı işyerinde 01.06.2012 - 30.01.2013 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle devamlı çalıştığı, diğer davalı ... Işık'ın dava konusu dönemde işveren sıfatı bulunmadığı, davacının bu dönem içerisinde sigortalı olarak çalışmalarının gösterildiği 14217.... sicil sayılı ... Teks. Tem. .... Demir Doğ. San. Tic. Ltd. Şti.'de fiili bir çalışmasının olmadığı toplanan deliller ile anlaşıldığından;
1-03.02.2013-01.08.2013 tarihleri arası döneme ilişkin istem yönünden davanın açılmamış sayılmasına;
Davacının, davalı ... Tekstil Temizlik İnş. Taah.Elektrik ve Elektronik Turizm. Mak. Bilgi İşlem ve Yazılım San. ve Tic. Ltd. Şti. adına .... sicil numarasıyla tescilli işyerinde, 01.06.2012 - 30.01.2013 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücret üzerinden 239 gün çalıştığı, bu çalışmalarının Kuruma bildirilmediğinin tespitine, bu davalı hakkındaki fazlaya ilişkin istemin reddine;
-Davalı ... yönünden davanın pasif husumet ehliyeti bulunmadığından reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Fer'i müdahil Kurum vekili; davalı şirketin 02.01.2013 tarihinde Kanun kapsamına alındığını, davacının iddialarını ispat edemediğini, eksik inceleme ve araştırma sonucunda usul ve yasaya aykırı verilen kararın bozulması gerektiğini beyan etmektedir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, davacının davalı şirkete ait işyerinde 01.06.2012-01.08.2013 tarihleri arasında 421 gün hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.
Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen Mahkeme kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Fer'i müdahil Kurum vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
13.02.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.