Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2024/4053 K.2025/3528

3. Hukuk Dairesi         2024/4053 E.  ,  2025/3528 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/147 E., 2024/1473 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili, kurum üyesi olan davalının 5174 sayılı ... ve ... Birliği ile ...lar ve ... Kanunu'nun (5174 sayılı Kanun) 46. maddesi gereğince alım satım işlemlerini bildirerek tescil ettirmekle mükellef olduğunu, Ticaret Borsalarına Tabi Maddeler ve Bu Maddelerin Alım veya Satımlarının Tescili Hakkında Yönetmeliğin (yönetmelik) 15. maddesi gereğince kurumun üyelerinin alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemekle yetkili olduklarını, bu nedenle hâkim kararı ile üyelerin defter ve evraklarını inceleme hakları olduğunu, taleplerine rağmen davalının incelenmek üzere defter ve evraklarını teslim etmediğini ileri sürerek, davalının 2017-2023 yıllarına ait defter/evrak ve alım satım faturalarının incelenip iade edilmek üzere kuruma teslimine karar verilmesini istemiştir.
II. CEVAP
Davalı davaya cevap vermemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; 5174 sayılı Kanunu 46/6 fıkrasında "Borsalar, üyelerinin alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemeye yetkilidirler. Bu amaçla hâkim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evrakını inceleyebilirler." hükmü uyarınca, davacı Kurumun, üyesi olan davalı şirketin kotasyona tabi olan alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediğini denetlemeye yetkisi bulunduğu ve bu amaçla hâkim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve kayıtlarını inceleyebileceği gerekçesiyle; davanın kabulüne, davalı şirkete ait 2017-2023 yıllarına ilişkin ticari defter, evrak ve alım-satım faturalarının incelenip iade edilmek üzere, davalı tarafından davacı Kuruma teslimine karar verilmiş, karara karşı davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
IV. İSTİNAF
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; davalının ... üyesi olduğu, davacı kurum tarafından 5174 sayılı Kanun'un 46. maddesi gereğince davalıya ait borsa tesciline tabi ürünlerin fatura ve kayıtlarının incelenmesi talep edilmiş ise de incelenemediği, 5174 sayılı Kanun'un 46. maddesi ve Yönetmeliğin 15. maddesi gereğince davacı Kurumun, üyesi olan davalının alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediğini denetlemekle yetkili olduğu ve bu amaçla hâkim kararı ile davalının ilgili defter ve kayıtlarını inceleyebileceği, ancak davanın dayanağı olan 5174 sayılı Kanun'un 46. maddesinde "... hâkim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evrakını inceleyebilirler." hükmü mevcut olup, bu durumda mahkemece sadece "incelemeye izin verilmekle" yetinilmesi gerekirken teslime ilişkin hüküm kurulmuş olmasının doğru olmadığı gerekçesiyle; davalının istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden davanın kabulüne, davacıya 5174 sayılı Kanun'un 46. maddesi gereğince davalı şirkete ait 2017-2023 yıllarına ilişkin ticari defter, evrak ve alım-satım faturalarının incelenmesi için izin verilmesine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davalı vekili; müvekkilin alım-satıma konu ettiği yumurta maddesinin, ilgili kanun ve sair mevzuat hükümleri doğrultusunda borsaya tabi maddelerden olma şartına haiz olmadığını, ilgili kanun ve yönetmelik hükümleri uyarınca ticari alım satıma konu bir maddenin borsaya tabi maddelerden kabul edilebilmesi için “dayanıklı ve stoklanabilir” olma şartının arandığını, yumurtanın dayanıklı ve stoklanabilir madde olduğunun kabulünün mümkün olmadığını, bu hususta bilirkişi raporu alınmadığını, ... tarafından müvekkili firmanın ürünü olan yumurtanın satışı için 5174 sayılı Kanun’un 45. maddesinde ve Yönetmeliğin 7. maddesinde belirtildiği şekilde fiziki veya elektronik anlamda herhangi bir borsa yeri bulunmadığını, Ticaret Bakanlığına hitaben yumurta maddesinin ... Kotasyon Listesinden çıkarılması talepli iptal davası açıldığını, bu davanın bekletici mesele yapılması gerektiğini ileri sürerek; kararın bozulmasını istemiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, 5174 sayılı Kanunun 46. maddesine dayalı defter ve belgelerin incelenmesine izin verilmesi istemine ilişkindir.
Yönetmeliğin 5/1 maddesinde; "... Bakanlık değişen piyasa şartlarında, borsada yeterli arz ve talep bulunmayan veya ticari teamüllere göre borsalarda alım satıma konu olmayan malları genel olarak veya borsalar itibariyle borsaya tabi mallar arasından çıkarabilir, ticaret borsalarının, bölge ticaret borsalarının ve ürün ihtisas borsalarının kotasyonunda yer alacak veya almayacak ürünleri ve ... en az alım satım miktarlarını yeniden belirleyebilir ... tarafından yerinde ilan edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Yine aynı Yönetmeliğin 15/1 maddesinde ise; "..., üyelerinin alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemeye yetkilidir. Bu amaçla hakim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evrakını inceleyebilir." denilmektedir.
Açıklanan Kanun ve Yönetmelik hükümleri nazara alındığında; davacı Kurumun, üyesi olan davalının kotasyona tabi olan alım ve satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediğini denetlemeye yetkili bulunmasına, hâkim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve kayıtlarını inceleyebileceğine yönelik Derece Mahkemelerinin kabulünde bir isabetsizlik bulunmamasına, Yönetmeliğin 5/1 maddesi hükmüne göre, ilgili bakanlığın kotasyona alınacak mallar yönünden karar verme yetkisine sahip olmasına ve ilgili borsa tarafından da buna istinaden ilan edilen listede "yumurta" ürününe açıkça yer verildiğinin anlaşılmasına göre, davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile kararın onanmasına karar verilmiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 370/1 maddesi uyarınca ONANMASINA,
Aşağıda yazılı bakiye temyiz harcının temyiz edene yükletilmesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
24.06.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.