Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/9621 K.2025/13215

10. Hukuk Dairesi         2025/9621 E.  ,  2025/13215 K.
"İçtihat Metni"
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/2337 E., 2025/648 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Bakırköy 1. İş Mahkemesi
SAYISI : 2017/118 E., 2022/170 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının 29.04.2017 tarihinde yaşlılık aylığı başvurusunda bulunduğunu neticesini beklediğini, ...’ın ölmüş olması dava konusu inşaatın 23 yıl önce yapılmış olması nedeniyle bordrolu çalışanların hatırlanmadığını, işe giriş bildirgesi olması nedeniyle zamanaşımının işlemediğini, müvekkilinin lehine işe girdiği ve sigortalılık başlangıç tarihi olan 01.10.1986 dönemine ait en az 1 günlük çalışma hizmet süresi olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde, davacının hizmet tespit davası mı başlangıç tespiti davası mı açtığının belli olmadığını, davanın tefrikini, yetki itirazında bulunduğunu, hak düşürücü sürenin geçmiş olduğunu, işe giriş bildirgesinin tek başına yeterli olmadığını, fiili çalışmanın ispatının gerektiğini, işe giriş bildirgesinde ki imzanın davacıya ait olup olmadığının imza incelemesiyle ispat edilmesi gerektiğini, denetmen raporlarının araştırılmasını ve komşu iş yeri tanıklarının dinlenmesini, davacının Kurum cevabını beklemeden dava açtığını, hukuki yarar olmadığını, davalı Kurum aleyhine hüküm kurulmamasını ve davanın reddini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının, davalıların murisi ...'a ait iş yerinde; sigorta başlangıç tarihinin 01.10.1986 olduğunun tespitine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili, davanın reddinin gerektiğini belirterek temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının ve sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.
1.Davanın yasal dayanakları, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun'un 2., 6., 9., 79., 108. maddesi hükümleridir.
Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen iş yerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik alacakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
2.Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır.Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davalılar murisi ... ünvanlı işverenin ".... Sok. bila No. ...... ... Bakırköy-İstanbul" adresli ... sicil no.lu işyerinden davacı adına 01.10.1986 tarihinde işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, işyerinin gelen işyeri tescil bilgilerinde mahiyet hanesi boş olarak bildirildiği ancak dinlenen tanıkların işyerinin inşaat konulu olduğunun beyan ettikleri, işyerinin 01.11.1985-31.12.1986 tarihleri arasında kanun kapsamında olduğu, iş yerinden dava konusu 1986/3. dönem bordrosunun verildiği ve 16 kişinin bildirilmiş olduğu, bunlar arasında 4 kişinin davacı tanığı olarak dinlendiği ancak dinlenen tanıkların tamamının 01.12.1986-31.12.1986 arasında bildirimlerinin yapılmış olduğunun görüldüğü, dava konusu dönemi içerecek şekilde bildirimi yapılmış olan 3 bordro tanığından ise ...'nın dinlendiği, onun da davacıyı tanımadığı, aynı durumda olan ...'nun adreste tanınmadığı gerekçesiyle tebligatın iadesi üzerine adresinin araştırılarak dinlenmediği, ...'ın da dinlenmediği böylelikle davacı tanıkları ile dosyadaki diğer delillere göre yazılı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.
3.Tüm bu açıklamalara göre Mahkemece, bordro tanıkları ... ve ...'ın adresleri tespit edilerek dinlenmeli, anılan bordro tanıklarına ulaşılamaması ya da beyanlarının yetersiz kalması halinde dava konusu dönemde davalı işyerine komşu işyeri ve kayda geçmiş sigortalıları Emniyet, Vergi, Belediye, SGK aracılığıyla yapılacak araştırmayla yöntemince saptanarak, çalışma ve vergi kayıtları da getirtilerek re’sen bilgi ve görgülerine başvurulmalı, sigortalılık kayıtları getirtilerek beyanları denetlenmeli, komşu iş yerinin saptanamaması halinde davacının çalışmasını bilebilecek kişileri tarafların beyanları alınmak suretiyle belirlenerek sigortalılık, vergi ve diğer çalışma kayıtları getirtilerek dinlenmeli, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilerek davacının işyerinde çalışıp çalışmadığı hususu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir.
4.Kabule göre de davacının sigortalılığın başlangıcı, işverence yasal süresinde verilmekle zorunlu sigortalılık tescilinin dayanağını oluşturan bildirgede işe giriş günü olarak yazılı tarihin kabul edilmemesi yönündeki Kurum işleminin iptali ile anılan bir günlük çalışma süresinin geçerliliğinin tespiti niteliğinde olduğundan ve ayrıca davacının da bu yönde talebi bulunduğundan davacının dava dışı işyerinde sigorta başlangıcının yanı sıra aynı tarihte 1 gün süre ile çalıştığının da tespiti yönünde hüküm kurulması gerektiğinin gözetilmemiş olması isabetsiz bulunmuştur.
Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 08.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.