Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/5707 K.2025/11530

10. Hukuk Dairesi         2025/5707 E.  ,  2025/11530 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/1683 E., 2025/309 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Bafra 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2019/218 E., 2022/393 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... Belediyesi Başkanlığı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı dava dilekçesinde özetle; davacının 10.08.2008-31.03.2014 tarihine kadar davalı işveren nezdinde sigortalı olduğunun tespitine, 6552 sayılı Kanun'un 64/2 maddesi uyarınca davanın Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına ihbarına, yargılama giderleri ve ücret-i vekaletin karşı yana tahmiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
II. CEVAP
Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın zamanaşımına uğradığını, hak düşürücü süre hukuki yarar ve dava şartı yönünden de davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, ücret unsurunun eksik kalması nedeniyle hizmet akdinden söz edilemeyeceğini, sürekli ve kesintisiz çalışma iddiasının doğru olmadığını, hizmet tespiti talebinin hak düşürücü sürenin geçmesi nedeniyle reddedilmesi gerektiğini, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne dair karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili, davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
... vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının düzenli bir ücret ödemesi ile çalışmadığını, hak düşürücü sürenin geçtiğini, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini beyan etmiştir.
Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; tanıkların davacının aralıklı çalıştığını söylediğini, hak düşürücü sürenin geçtiğini, fiili çalışma olgusunun ispat edilemediğini beyan etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.
1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9. ve 509 sayılı Kanun'un 79. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
2.Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen iş yerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
3.Somut olayda; davacının ... ilçesi ... Köyünde 10.08.2008-31.03.2014 tarihleri arası koruculuk yaptığının tespitinin talep edildiği, İlk Derece Mahkemesince, davanın kısmen kabulü ile davacı ...'ın 10.09.2008-30.03.2014 tarihleri arasında ... Köy (kapatılan) tüzel kişiliğinde hizmet akdine dayalı olarak çalıştığının tespitine karar verilmiş ise de verilen karar eksik inceleme ve hatalı değerlendirmeye dayalıdır.
Mahkemece yapılması gereken iş; dava konusu talep tarih aralığı gözetilerek, tarihler tek tek belirlenmek sureti ile davacının bekçilik kaydının yenilenip yenilenmediği, sürdürülüp sürdürülmediği Kaymakamlıktan istenmeli, davacıya teslim edilen silahın ne zaman geri alındığı sorulmalı, davacıya teslim edilen silahın geri alınması ile ilgili konu hakkında gerekir ise davacının ayrınlıtılı beyanı alınmalı, ayrıca köy karar defterleri, köy gelir gider defterleri celb edilmeli ve davacının tespitini talep edildiği tarihleri gözetilerek incelenmeli, Kaymakamlıktan Köy Azalarının kimler oldukları sorulmalı, Bafra Kaymakamlığından gelen cevabı yazıda davacının 30.03.2014 tarihinde azalık yaptığı bildirilmiş ise de hangi tarihe kadar azalığın devam ettiği sorulmalı ve davacının azalık yaptığı dönem kesin olarak belirlenmeli, köy azalığı yapmadığı dönemde köy bekçiliği yapıp yapmadığı hususu belirlenmelidir.
Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin, yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 09.09.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.