Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/2573 K.2025/7287

10. Hukuk Dairesi         2025/2573 E.  ,  2025/7287 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/138 E., 2023/415 K.
Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar; davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının ... sigorta sicil numarası ile davalı işyerinde 01.11.1986 tarihinde işe başladığını, işe giriş bildirgesinin Kuruma verildiği halde sigorta primi yatırılmadığı için sigortalılığının görünmediğini, müvekkilinin emeklilik işlemleri için yaptığı başvuru ve Kurumdan gelen ret cevabı ile birlikte durumu öğrendiğini, çalıştığı halde sigorta primlerinin yatırılmadığını, ilk işe giriş bildirgesinde şirketin kaşesi ve imzasının bulunduğunu, davacının imzasının bulunmadığını belirterek, davacının öncelikle işe giriş tarihinin 01.11.1986 olduğunun tespiti ile 01.11.1986 ile 28.02.1988 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığının ve davalı işverenle arasında hizmet akdinin bulunduğunun tespitini talep etmiştir.
II. CEVAP
1.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davacının davasını süresi içinde açmadığını, davacının davasını 5 yıllık süre içinde açmadığını, bu nedenle davanın öncelikle hak düşürücü süre yönünden reddinin gerektiğini, davacı hakkında Kurumlarınca yapılan işlemlerin kanun ve mevzuat çerçevesinde yapıldığını, işlemlerde herhangi bir yanlışlık bulunmadığını, açılan davanın dayanaksız ve mesnetsiz olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.
2.Davalı şirket tarafından davaya cevap verilmemiştir.
III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 16.06.2015 tarihli kararı ile davanın kabulüne, davacının davalı şirkete ait ... Dış Ticaret Ltd. Şti. ... Mağazası ünvanlı işyerinde 01.11.1986 - 28.02.1988 tarihleri arasında aralıksız olarak hizmet akdine dayalı olarak 506 sayılı Kanun'a tabi olmak üzere asgari ücret mukabilinde çalıştığının tespitine karar verilmiştir.
IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. İlk Bozma Kararı
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararının süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece; davalı ... Dış Ticaret Ltd. Şti.'nin münfesih sayıldığı ve 23.01.2014 tarihinde ticaret sicilinden re’sen terkin edildiği, bu durumda, taraf ehliyeti bulunmayan şirket aleyhine karar verildiği anlaşılmış olmakla, davalı şirket hakkında ihya yapılması için yasal prosedür işletilmek suretiyle ihyasına dair karar alındıktan sonra, usulüne uygun şekilde taraf teşkilinin sağlanması ve sonrasında karar verilmesi gerektiği belirtilerek söz konusu karar bozulmuştur.
B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar
Mahkemenin 14.01.2021 tarihli kararı ile davanın kabulüne, davacının davalı şirkete ait ... Dış Ticaret Ltd. Şti. ... Mağazası ünvanlı işyerinde 01.11.1986 - 28.02.1988 tarihleri arasında aralıksız şekilde hizmet akdine dayalı olarak 506 sayılı Kanun'a tabi olmak üzere asgari ücret üzerinden çalıştığının tespitine karar verilmiştir.
C. 2'nci Bozma Kararı
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararının süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece; "Dava, 01.11.1986-28.02.1988 döneminde davalı işverene ait işyerinde hizmet akdine tabi olarak geçen ve Kuruma bildirilmeyen çalışma sürelerinin tespitine ilişkin olup, Mahkemece yapılan yargılama sonunda istemin kabulüne karar verilmiştir.
Davanın esası incelendiğinde, davacının talebinin yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup bu tür sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır. Davacının talebi ve dosyada yer alan bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde, kabule konu mevcut kararı vermeye elverişli görünmemektedir. Bu yüzden, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re'sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır. Bu bakımdan öncelikle davacının talebi somutlaştırılmalı, hangi yıl, hangi dönem ve ne kadar süreyle iddiasına konu işyerinde ne iş yaptığı ayrıntılı olarak açıklatılmalı, talebe konu dönemdeki davalı işverene ait tüm bordrolar getirtilmeli, Mahkemece dava sırasında dinlenen tanık ifadelerinin çok soyut beyanlar taşıdığı gözetilerek, belirtilen tanıklar ve yeni tespit edilecek bordro tanıklarının anılan dönemle ilgili ayrıntılı ifadeleri alınarak aradaki çelişkiler giderilmeli, dava sırasında komşu işyerlerinde çalıştıklarını belirlenen tanıkların hizmet döküm cetvelleri de getirilerek, ifadelerine başvurulmalı, davalı işyerinin talebe konu dönemdeki faaliyet durumu etraflıca araştırılmalı, sigortalının iddiasına konu kayıtlarda gözükmeyen çalışmalarının hangi nedenlerle kayıtlara geçmediği ya da bildirim dışı kaldığı hususu gereğince tespit edilerek, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde; iş yerlerinin kapsamı, kapasitesi ile işin ve işyerinin niteliği nazara alınmalı, böylece bu konuda gerekli tüm araştırma yapılarak uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip, deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, davacının çalıştığı iddia edilen süreler tereddütsüz belirlenerek, varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir." gerekçesiyle Mahkemece verilen karar bozulmuştur.
D. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Üçüncü Karar
Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, davacının davalı şirkete ait ... Dış Ticaret Ltd. Şti. ...Mağazası ünvanlı işyerinde 01.11.1986 - 28.02.1988 tarihleri arasında aralıksız şekilde hizmet akdine dayalı olarak 506 sayılı Kanun'a tabi olmak üzere asgari ücret üzerinden çalıştığının tespitine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili; davanın 2 defa takipsiz bırakılması nedeniyle açılmamış sayılmasına karar verilmesi gerektiği, kararın yerinde olduğu kabul edilse bile Kurum aleyhine yargılama gideri ve vekalet ücretine hükmedilmemesi gerektiğini beyan etmektedir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, davacının 01.11.1986 ile 28.02.1988 tarihleri arasında davalı şirket işyerinde geçen çalışmalarına ilişkin hizmet tespiti istemine ilişkindir.
1-Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. maddesi olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik alacakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
2- İnceleme konusu eldeki davada, davacının 01.11.1986 ile 28.02.1988 tarihleri arasında davalı işveren nezdinde çalıştığının tespitini talep ettiği, dosyaya ibraz olunan Kurum kayıtları incelendiğinde davacı adına 01.11.1986 tarihli işe giriş bildirgesinin ... sicil numaralı "... Dış. Tic. Ltd. Şti. - ..." ünvanlı işyerinden düzenlenerek 28.11.1986 tarih ve ... evrak sayısı ile Kuruma verildiği anlaşılmış olup, İlk Derece Mahkemesince bozma sonrası dinlenen bordro tanığı ...'nın beyanları ile işe giriş bildirgesinin varlığı, uyuşmazlık konusu dönemde işyerinin kanun kapsamında bulunduğu hususları ile davacı tanıklarının beyanları da gözetilmek suretiyle davanın kabulüne karar verilmişse de; beyanları hükme esas alınan bordro tanığı ...'nın davalı işyerinden 01.07.1987 tarihi itibariyle 1 günlük çalışmasının Kuruma bildirilmiş olması karşısında davacının uyuşmazlık konusu dönemde davalı işyerinde çalışma iddiasına yönelik araştırma yeterli olmayıp, Mahkemece sonuca eksik inceleme ile gidilmiştir.
3- Bu kapsamda yapılan UYAP sorgulamasında, Dairemizin 27.11.2023 tarihli, 2023/7785 Esas, 2023/11838 Karar sayılı ilamı ile davacı ... tarafından davalı işveren aleyhine açılan dava ile aynı işyerinde 01.10.1987 - 01.03.1989 tarihleri arasında geçen hizmetlerinin tespitinin istenildiği, yapılan yargılama sonucunda davacı ...'un 01.10.1987 - 05.01.1989 tarihleri arasında davalı şirkete ait ... sicilli iş yerinde çalıştığının tespitine karar verildiği, ayrıca davacı ...'un aynı işyerinden 06.01.1989 - 15.03.1989 tarihleri arasında bildirimin yapıldığının anlaşılması karşısında, Mahkemece ... tanığı sıfatıyla detaylı olarak dinlenmeli, uyuşmazlık konusu dönemde varsa başka bordro tanıklarının beyanlarına da başvurulmalı, öte yandan dinlenemeyen bordro tanığı ...'un adresi de kapsamlı araştırılarak ...'un da bordro tanığı olarak beyanlarının alınması suretiyle davacının çalışma iddiasına ilişkin uyuşmazlık, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.
Mahkemece bu maddi ve hukuki olgulara gözetilmeksizin, eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI. KARAR
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,
30.04.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.