Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/4141 K.2025/7316

10. Hukuk Dairesi         2025/4141 E.  ,  2025/7316 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/1915 E., 2024/2068 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Erzurum 1. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/130 E., 2022/323 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının 01.08.1989 tarihinde dava dışı ... ... 'a ait ... isimli, ....25.01.61 iş yeri numaralı iş yerinde çalışmaya başladığını, SGK'ya belirtilen tarihteki bir günlük çalışmasının hizmetine eklenmesi için yapmış oldukları başvurunun adı geçen işveren tarafından işe giriş bildirgesi verilmesine karşın hizmet bildirilmediği gerekçesiyle reddedildiğini belirterek; müvekkilinin belirtilen iş yerinde 01.08.1989 tarihinde 1 gün çalıştığının ve sigortalılık başlangıç tarihinin 01.08.1989 tarihi olduğunun tespitini istemiştir.
II. CEVAP
Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde, işe giriş bildirgesi verilmesinin çalışıldığına delil olmadığını, müvekkilinin davadaki sıfatının "fer'i müdahil" olması gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının ....sicil numaralı ... Pastanesi isimli iş yerinde 01.08.1989 tarihinde çalıştığının tespiti ile, sigortalılık başlangıç tarihinin 01.08.1989 olarak düzeltilmesine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili, eksik araştırma ile hüküm kurulduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.
1. Davanın yasal dayanakları 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 2., 6., 9., 79., 108. madde hükümleridir.
Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin kanunun belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının iş yerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.
Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği iş yerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.
Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.
Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu iş yeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanun'lar ile Yargıtayın yerleşik içtihatları gereğidir.
2. Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Buna göre eldeki davada, mahkemenin verdiği hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.
3.Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacı adına dava dışı işverenin ... sicil no.lu iş yerinden 01.08.1989 tarihli işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, pastane mahiyetli iş yerinin 01.08.1989-30.04.1990 tarihleri arasında kanun kapsamında olduğu ve 1989 yılında iş yerinden bordro verilmediğinin bildirildiği, komşu iş yeri araştırmasının sadece emniyet vasıtasıyla yapıldığı, komşu iş yeri tespit edilemediği, başkaca komşu iş yeri araştırmasının yapılmadığı, davacı tanıklarının dinlendiği bunlardan ...'nın beyanında her ne kadar pastanenin bitişiğinde tuhafiye ve konfeksiyon işlettiğini beyan etmişse de konfeksiyon nedeniyle vergi kaydının 15.02.2001-31.12.2015 tarihleri arasında olduğu, dava konusu dönemde faaliyette olduğuna dair başkaca bir kaydın dosyada görünmediği, öte yandan diğer davacı tanığı ... davacı ile birlikte çalıştığını beyan etmişse de iş yerinden bir çalışmasının gözükmediği, böylelikle Mahkemece davacı tanık beyanları ile dosyadaki diğer deliller değerlendirilmek suretiyle eksik araştırma ve incelemeye dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.
4. Buna göre, Mahkemece, iş yerine dava konusu dönemdeki komşu iş yeri ve kayda geçmiş çalışanları, SGK, vergi dairesi ve belediye aracılığıyla da yapılacak araştırmayla yöntemince saptanarak, sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle re’sen bilgi ve görgülerine başvurulmalı, davacının iş yerinde ne iş yaptığı, kimlerle birlikte çalıştığı hususunda beyanı alınmalı ve bu kişilerin de hizmet döküm cetvelleri ve işe giriş bildirgeleri celbedilerek dinlenmeli, komşu iş yeri ve çalışanlarının tespit edilememesi halinde tarafların da beyanları alınarak davacının çalışmasını bilebilecek olan kişiler tespit edilerek sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanları alınmalı, bozma öncesi dinlenen ...'nın sigorta sicil dosyası Kurumdan istenerek dava konusu dönemde iş yerine komşu adreste faaliyette olup olmadığı araştırılarak beyanı denetlenmeli, böylelikle toplanan ve toplanacak deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle davacının iş yerinde çalışıp çalışmadığı hususu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir.
Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.
VII. KARAR
Açıklanan sebeple,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
30.04.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.