Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/1703 K.2025/7334

10. Hukuk Dairesi         2025/1703 E.  ,  2025/7334 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2024/55 E., 2024/596 K.
İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının ...’a ait ... Kaporta adlı iş yerinde 06.04.1983 tarihinde çalışmaya başladığını, aynı iş yerinde davacının amca oğulları ... ve ... ile birlikte 1983-1986 yılları arasında çalıştıklarını, iş verenlerinin davalı Kuruma işe giriş bildirgesi verdiğini, ancak primlerini yatırmadığını, davacının emeklilik işlemleri ile ilgili Sosyal Sigortalar Kurumuna müracaat ettiğinde tarafına emeklilik süresinin henüz dolmadığının bildirildiğini, davacının işe başlama tarihi olan 06.04.1983 yılı esas alındığında yasal olarak emeklilik işlemleri ile ilgili herhangi bir sorun meydana gelmemesi gerektiğini belirterek, davacının sigorta başlangıç tarihinin 06.04.1983 olarak tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
1.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; bu tür davaların kamu düzenine ilişkin olmaları sebebiyle Mahkemenin savunmayı resen genişletmesi ve bundan sonra karar vermesi gerektiğini, görev, yetki, derdestlik, husumet ve hak düşürücü süre gibi ilk itirazları ile zamanaşımı definin kabulü gerektiğini belirterek, davanın reddini talep etmiştir.
2.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı ...'in ...'a ait ... Kaporta adlı işyerinde 06.04.1983 tarihinde çalışmaya başladığı, bu nedenle sigorta başlangıç tarihinin 06.04.1983 tarihi olarak tespiti için işbu davanın açıldığını, ancak ...'ın vefatı nedeniyle mirasçılarının davaya dahil edildiğini, yaklaşık 25 yıl öncesine ait bu iddia nedeniyle yaptıkları araştırmada davacının tanınmadığını ve söz konusu babalarına ait işyerinde çalışmadığını öğrendiklerini, 1983 yılının Nisan ayı döneminde bu işyerinde çalışan ve komşu işyerlerinde çalışan kişilerin tanık olarak dinletileceğini belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 06.12.2020 tarihli kararı ile davanın kabulü ile davacının ... sicil numaralı ... Kaporta-Kaynak ve Boya Atölyesi işyerinde 01.06.1983 tarihinde bir gün çalıştığının ve sigortalılık başlangıç tarihinin 01.06.1983 olduğunun tespitine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin 06.12.2020 tarihli kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 03.11.2022 tarihli kararıyla başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. BOZMA KARARI
A. Bozma Kararı
Bölge Adliye Mahkemesinin 03.11.2022 tarihli kararının süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairenin 29.11.2023 tarihli kararı ile davacının dava öncesinde dava şartı olan Kuruma başvuru şartını yerine getirilmediği anlaşıldığından Kuruma başvuru şartının yerine getirmek üzere Mahkemece süre verilmesi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.
B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Mahkemece, bozma kararından sonra Kuruma başvuru şartının yerine getirildiği, dosyada dinlenen tanıkların, davacının söz konusu iş yerinde çalıştığını ifade ettiklerini beyan ederek, davanın kabulü ile davacının ... sicil numaralı ... Kaporta-Kaynak ve Boya Atölyesi işyerinde 01.06.1983 tarihinde bir gün çalıştığının ve sigortalılık başlangıç tarihinin 01.06.1983 olduğunun tespitine, karar verilmiştir.
VI. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili, davanın reddinin gerektiğini beyanla karara karşı temyiz talebinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.
1.Davanın yasal dayanakları 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun'un 2., 6., 9., 79 ve 108. hükümleridir.
Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanun'un belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.
Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.
Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.
Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanunlar ile Yargıtayın yerleşik içtihatları gereğidir.
2.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Buna göre eldeki davada, Mahkemenin verdiği hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.
3.Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır.Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacı adına dava dışı ...-... kaporta kaynak ve boya atölyesi ünvanlı işverenin ... sicil no. lu işyerinden 01.06.1983 tarihli işe giriş bildirgesi verilmiş olduğu, işyeri tescil bilgilerinin Kurumdan celbedilmediği,işyerinden dava konusu 1983/1. dönem bordrosunun olmadığı, 2 ve 3. dönem bordroları ile 1984/1. dönem bordrosunun bildirildiği,bu bordrolarda bildirilen tek sigortalının ... olduğu,ayrıca kesinleşen Mahkeme kararıyla, işyerinde 01.06.1983 tarihinde (1) gün çalışması tespit edilen ...'in dinlendiği, öte yandan davacının işe giriş bildirgesinin 01.06.1983 tarihli olmasına karşın davacının talebinin 06.04.1983 tarihine ilişkin olduğu, buna karşın Mahkemece davacının 01.06.1983 tarihinde (1) gün süre ile çalıştığının tespitine karar verildiği anlaşılmıştır.
4.Buna göre Mahkemece, davacının da beyanını alınmak suretiyle talebinin hangi tarihe ilişkin olduğu belirlenmek suretiyle yapılacak değerlendirme sonucunda, dosyadaki deliller değerlendirilmek suretiyle Mahkemece bir karar verilmelidir.
Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular gözönünde bulundurulmaksızın, Mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm verilmesi, usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.
VII. KARAR
Açıklanan sebeple,
İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,
30.04.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.