Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/11847 K.2025/4561

10. Hukuk Dairesi         2024/11847 E.  ,  2025/4561 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; 20 yıl sigortalılık ve 5300 prim ödeme gün sayısı şartlarını yerine getirerek emekli olduğunu, ancak Kurum tarafından .... Tekstil İmalat Lit. San. ve Tic. Ltd. Şti.’de geçen 880 gün çalışmalarının iptal edildiğini, 82.745,47 TL borç çıkarıldığını, oysa şirkette çalıştığı sürede iş yerinin faal olduğunu, kendisinin de fiilen iş yerinde çalıştığını, Kurum tarafından yapılan tespitin hukuka aykırı olduğunu, iş yerinde temizlikçi, overlokcu, süngerci olarak çalıştığını, bu nedenle Kurum tarafından yapılan 13.02.2019 tarih, 97001908-205.06.02-e.2467792 sayılı emekli maaşının kesilmesi işleminin iptalini, maaşlarının tekrar bağlanmasını, 82.745,47 TL borcun iptalini talep ve dava etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili özetle; davanın reddini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; davacının dava dilekçesi ile Kurum tarafından yapılan 13.02.2019 tarih 97001908-205.06.02-e.2467792 sayılı emekli maaşının kesilmesi işleminin iptalini, maaşlarının tekrar bağlanmasını, 82.745,47 TL borcun iptaline karar verilmesini talep ettiği, ilgili tüm bilgi ve belgelerin dosyaya celp edildiği, ... Sosyal Güvenlik Merkezinden davacıya ait hizmet döküm cetveli ve tahsis dosyasının celp edildiği, ... Kurumlar Vergi Dairesi Müdürlüğünden vergi kayıtlarının celp edildiği, ... A.Ş. Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen hesap hareketlerini dosya arasına alındığı, davacı tanıklarının dava konusu hakkında bilgisi ve görgüsüne başvurulduğu, dinlenen tanıkların hizmet döküm cetvellerinin dosya arasına alındığı, hizmet sürelerinin tespiti hususunda sosyal güvenlik hukuku uzmanı bilirkişi tarafından hazırlanan bilirkişi raporunun dosyaya sunulduğu, bilirkişi raporunun bilimsel, objektif ve denetimsel hüküm kurmaya elverişli olduğu, tüm dosya kapsamının tetkik edilmesi neticesinde; hem Yüksek Mahkemenin içtihatlarında hem de 506 sayılı Kanun'un 130. maddesiyle 5510 sayılı Kanun'un 59. maddesinde belirtildiği üzere, Kurum denetim elemanları tarafından tanzim edilen raporlar aksi sabit oluncaya kadar geçerli belge netiliğinde olduğu, dosyadan beyanları alınan tanıkların davacının iş arkadaşları olmaması, iş yerinde fiili olarak çalıştığı hususundaki bilgilerinin görgüye dayanmaması, davacının çalıştığını iddia ettiği iş yerinin baştan itibaren sahte iş yeri olarak nitelendirilmesi hususları göz önüne alındığında bu çalışmanın ücret karşılığında gerçek, fiili ve devamlı olmadığı, Kurum işleminin yerinde olduğu görüşünün benimsenmesi gerektiği, ayrıca 506 sayılı Kanun’un 2. maddesiyle, 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesinde bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanların bu Kanun’a göre “sigortalı” sayılacağının belirtildiği, yine Yüksek Mahkemenin içtihatlarında da belirtildiği üzere 506 sayılı Kanun kapsamında sigortalı sayılmanın koşulları; iş sözleşmesine göre çalışma, sözleşmede öngörülen hizmetin belirli bir ücret karşılığında işverene ait iş yerinde veya iş yerinden sayılan yerlerde görülmesi, 3. maddede belirtilen “sigortalı sayılmayan” kişilerden olunmaması, bu itibarla, dosyadan beyanları alınan davacı tanıklarının davacının iş yerinde fiilen çalıştığı şeklindeki beyanlarına, Bakırköy 19. İş Mahkemesinin kararına göre davacının ... Tekstil ve San. Tic. Ltd. Şti. ünvanlı iş yerinde, Denetmen Raporuna istinaden 08.12.2004-15.05.2007 tarihleri arasında geçen ancak iptal edilen çalışma sürelerinde de fiilen ücret karşılığı çalıştığı anlaşıldığından, yasal mevzuat ve Yargıtay içtihatları doğrultusunda davanın kabulüne karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davalı vekili:
a.Eksik inceleme ile karar verildiğini,
b.Davacının fiili çalışmasının kanıtlandığını,
c.Usul ve yasaya aykırı kararın bozulmasını istemiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.
1.Sahte sigortalılığa dayanan davalar hizmet tespiti içerikli olmakla, davanın yasal dayanağını oluşturan 5510 sayılı Kanun’un 86. maddesinde bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar. Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu iş yeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür. Bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup Mahkemece, tarafların sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.
2. Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9. maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.
6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.
Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.
Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.
HMK m. 31 gereğince, hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.
Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, iş yeri özlük dosyası temin edilip iş yerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi iş yerinde ne iş yapıldığı, iş yerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.
Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, iş yeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça iş yerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o iş yerinde çalışan öteki kişiler ile o iş yerine komşu ve yakın iş yerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.
3.Eldeki davada, 22.10.1968 doğumlu olan davacının sigortalılık başlangıç tarihinin 06.04.1989 tarihi olduğu, 28.04.2012 tarihinde işten ayrıldığı, 25.10.2013 tarihinde tahsis talebinde bulunduğu, talepte bulunduğu tarihte yaşlılık aylığı bağlanma şartlarının 20 yıl sigortalılık, 45 yaş, 5300 gün prim ödem gün sayısı olduğu, bu tarihte davacının 6171 gün prim ödeme gün sayısının mevcut olduğu, tahsis talebine istinaden 01.11.2013 tarihinden itibaren kendisine 506 sayılı Kanun'un geçici 81/B-F maddesi gereğince yaşlılık aylığı bağlandığı, bağlanan yaşlılık aylığının, ... ’de 2 1411 09 09 ... 034 20 sayılı dosyada işlem gören .... Tekstil İmal. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti. ünvanlı iş yeriyle ilgili tanzim edilen 29.12.2017 tarih, 405057-94 sayılı Durum Tespit Raporunda “…iş yerinin 25.02.2015 tarih, ÖBV-2015/30 sayılı Sosyal Güvenlik Denetmen Raporunda incelenen iş yeri ve 05.07.2012 tarih, OÖ-2011/147 sayılı Sosyal Güvenlik Denetmen Raporuna istinaden iş yeriyle bağlantılı olabileceği şüphesiyle 06.11.2017 tarihinde denetime gidildiğinin, örnekleme yöntemiyle bir kısım kişilerin beyanlarına başvurulduğunda ... Tekstili tanımadıklarını beyan ettiklerinin, alınan ifadeler ve denetime konu incelenen raporlardan ve Kurum kayıtlarında yapılan incelemelerde iş yerinin sahte tescilli olduğunun tespit edildiğinin, iş yerinin 25.07.2002-31.08.2011 tarihleri arasındaki prim borçlarının ödenmediğinin görüldüğünün, iş yerinden bildirimi yapılan sigortalıların fiilen çalışmadıklarının, iş yerinin sahte tescilli iş yeri olması nedeniyle bildirimlerin gerçek dışı yapıldığının tespit edildiğinden iş yerinden yapılan tüm bildirimlerin ve iş yeri dosyasının iptal edilmesi gerektiğinin..” bildirilmesi nedeniyle ... sicil numaralı iş yerinde 08.12.2004-15.05.2007 tarihleri arasında geçen çalışmalarının iptal edilmesi soncunda 5291 gün prim ödeme gün sayısının kaldığı, ayrıca ... sicil numaralı ... Tekstil Dış Tic. San. Ltd. Şti. ünvanlı iş yerinde geçen 346 günün kontrollü olması sebebiyle de bu iş yerinde geçen çalışmalarının da dikkate alınmadığı, böylelikle çalışmalarının iptal edilmesi sonucunda prim ödeme gün sayısının 4945 güne düştüğü, yaşlılık aylığı bağlama şartlarını kaybettiği gerekçesiyle başlangıç tarihi itibariyle kesildiği ve 01.11.2013-17.02.2019 tarihleri arasında ödenen 82.745,47 TL’nin adına borç kaydedildiği, Kurum işleminin iptaline yönelik olarak açılan eldeki davada Mahkemece davanın reddine karar verilmiş ise de verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.
4. Mahkemece yapılacak iş, davacıya aynı dönem kimlerle çalıştığı sorularak söz konusu kişilerin beyanlarının alınması, aynı iş yerinde geçen çalışması iptal edilen ve açtığı dava sonucu çalışmalarının fiili olduğuna karar verilen ...'a ilişkin mahkeme kararının kesinleşip kesinleşmediğinin araştırılması, bu kişinin çalışma varlığının sabit olması durumunda dinlenerek davacının çalışması konusunda bilgisine başvurulması ayrıca dava dışı .... Tekstil İmal. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti.'nin vergi kayıtlarının celbi ile faal olduğu dönemler tespit edilerek çalışmanın gerçek ve fiili olup olmadığı hiçbir kuşku ve duraksamaya yer vermeyecek şekilde belirlendikten sonra sonucuna göre bir karar verilmelidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
20.03.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi