Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/3833 K.2025/4408

10. Hukuk Dairesi         2024/3833 E.  ,  2025/4408 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
Taraflar arasındaki hizmet ve prime esas kazanç tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Mahkeme kararı, davacı vekili ile davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalılardan ...Konfeksiyon Kuyumculuk Besicilik İnşaat Gıda İletişim Akaryakıt San.ve Tic. Ltd. Şti.’nin ...’nda kurulu iş yerinde 01.06.1998 tarihinde çalışmaya başladığı, daha sonra çalışmasının şirketin ... Kuyumculuk İnş. Ltd. Şti.’ye devredilmesi nedeniyle bu şirket nezdinde devam ettiği, ancak her iki şirket tarafından da sigortasının geç ve giriş çıkış yapılmak suretiyle gösterildiği, en son aldığı ücretin sezonda 350, sezon dışında ise 250 dolar olduğu iddiasıyla davacının 01.06.1998 - 22.12.2009 tarihleri arasında sigortalı olarak ve belirttiği ücretle çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
II.CEVAP
1.Davalı ... Şirketi vekili cevap dilekçesinde özetle; şirketin diğer şirket ile ilgisinin bulunmadığı, şirketin 29.03.2007 tarihinde Ticaret Sicil Gazetesinde yayınlandığı, şirketin deri işi yaptığı ve bu sektörde sezonun Eylül Şubat dönemi olduğu, bunun dışında durağan bir dönem geçirildiği bu nedenle de işçi alımlarının Ağustos’ta yapıldığı, davacının da 16.08.2007 tarihinde işe alındığı, 16.02.2009 tarihinde işten çıkarıp 18.06.2009 tarihinde tekrar işe aldığı, 30.11.2009 tarihinde tekrar çıkardığı, çalışma sürelerinin tespitinde esas olanın Kurum ve iş yeri kayıtlarının esas olduğu, ücret iddiasının yazılı delil ve belge ile ispatlanması gerektiği savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
2.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurum kayıtlarında ... ünvanlı iş yerinin 03.04.2007 tarihinde kanun kapsamına alındığının tespit edildiği, davacının 506 sayılı Kanun'un Ek 40. maddesi gereğince çalışmaya başladığı bir ay içinde Kuruma bildirmediği, davacının iddiasının Kurum kayıtları ile bağdaşmadığı, davacının iş yerinde devamlı olarak hizmet akdiyle çalışmış olduğunu resmi, yazılı, sağlıklı delillerle ispatlaması, çalışmanın niteliği ve ücretin somut delilere dayanması ve asgari ücretten daha yüksek bir ücretle çalıştığı iddiasının yazılı delillerle ispatlanması gerektiği savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III.MAHKEME İLK KARARI
Mahkeme tarafından 10.07.2014 tarihli ve 2010/79 Esas, 2014/254 Karar sayılı kararla bilirkişi raporuna atıfla davacının 30.05.2014 tarihli bilirkişi raporu doğrultusunda 104.06612 sicil numaralı iş yerinde; 11.07.1999 - 31.12.1999 tarihleri arasında 169 gün, 01.01.2000 - 31.03.2000 tarihleri arasında 90 gün, 01.04.2000 - 31.03.2001 tarihleri arasında 360 gün, 01.04.2001 - 31.12.2001 tarihleri arasında 270 gün, 01.01.2002 - 08.05.2002 tarihleri arasında 128 gün, 11.05.2002 - 31.12.2002 tarihleri arasında 231 gün, 01.01.2003 - 30.06.2003 tarihleri arasında 180 gün, 01.07.2003 - 31.12.2003 tarihleri arasında 180 gün, 01.01.2004 - 30.06.2004 tarihleri arasında 180 gün, 01.07.2004 - 31.12.2004 tarihleri arasında 180 gün, 01.01.2005 - 31.12.2005 tarihleri arasında 360 gün, 01.01.2006 - 21.09.2006 tarihleri arasında 261 gün, 02.02.2007 - 30.04.2007 tarihleri arasında 89 gün çalıştığının; ... sicil numaralı iş yerinde; 01.05.2007 - 30.06.2007 tarihleri arasında 60 gün, 01.07.2007 - 15.08.2007 tarihleri arasında 45 gün, 17.02.2009 - 17.06.2009 tarihleri arasında 120 gün prime esas asgari ücret ile çalıştığının tespitine, 01.06.1998 - 13.04.1999 ve 01.12.2009 - 22.12.2009 tarihleri arasındaki tespit talebinin reddine karar verilmiştir.
IV.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
1. Mahkemenin 10.07.2014 tarihli ve 2010/79 Esas, 2014/254 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili ile davalı ... Kuyumculuk İnşaat Limited Şirketi vekili temyiz isteminde bulunmuş ve Dairemizce 19.06.2019 tarihli ve 2019/406 Esas, 2019/5223 Karar sayılı ilamla aşağıdaki gerekçeyle Mahkeme kararı bozulmuştur:
"...Somut olayda davacının davalılardan ...Konfeksiyon Kuyumculuk Besicilik İnşaat Gıda İletişim Akaryakıt San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin ...’nda kurulu iş yerinde 01.06.1998 tarihinde çalışmaya başladığı, daha sonra çalışmasının şirketin ... Kuyumculuk İnş. Ltd. Şti.’ne devredilmesi nedeniyle bu şirket nezdinde devam ettiği, ancak her iki şirket tarafından da sigortasının geç ve giriş çıkış yapılmak suretiyle gösterildiği, en son aldığı ücretin sezonda 350, sezon dışında ise 250 Dolar olduğu belirtilerek davacının 01.06.1998-22.12.2009 tarihleri arasında sigortalı olarak ve belirttiği ücretle çalıştığının tespiti istemi ile işbu davanın açıldığı, inceleme konusu dosya kapsamı kayıt ve belgelere göre ... sicil numaralı ...Konfeksiyon Kuyumculuk Besicilik İnşaat Gıda İletişim Akaryakıt San.ve Tic. Ltd. Şti. ünvanlı iş yerinin 16.09.1996 tarihinde kanun kapsamına alındığı, 30.04.2007 tarihinde kanun kapsamından çıkarıldığı, diğer davalı ... sicil numaralı ... Kuyumculuk İnşaat Ltd. Şti. ünvanlı iş yerinin ise 03.04.2007 tarihinde kanun kapsamına alındığı, 10.05.2010 tarihinden itibaren gayri faal durumda olduğu, dava konusu dönemde davacı adına 15.04.1999- 10.07.1999 arası dava dışı 8327 sicil numaralı iş yerinden, 09.05.2002-10.05.2002 arası davadışı ... sicil numaralı iş yerinden, 22.09.2006-01.02.2007 arası ... sicil nolu davalı ...iş yerinden, fasılalı olarak 2007/8-2009/11 arası dönemde davalı ... sicil numaralı davalı ... iş yerinden bildirimlerin yapıldığı, dosya kapsamından davalı ...Konfeksiyon Kuyumculuk Besicilik İnşaat Gıda İletişim Akaryakıt San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin davalı ... Kuyumculuk İnşaat Ltd. Şti.’ne devredildiğine dair bir belgeye rastlanılmadığı; Mahkemece şirketler arasındaki iddia edilen devir olgusu ve organik bağı irdelenmeden ve hak düşürücü süre bakımından değerlendirme yapılmadan eksik araştırma sonu yazılı şekilde karar verildiği anlaşılmıştır.
01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereği davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10. maddesidir. Bu tür sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmelerinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır. Bu çerçevede, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde, re'sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır. Bu bağlamda, hak kayıpları ile gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi ve temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği dikkate alınmalıdır.
Diğer taraftan, söz konusu onuncu fıkrada, yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları, Kurumca belirlenmeyen sigortalıların, çalıştıklarını, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde Mahkemeye başvurarak alacakları ilâm ile ispatlayabildikleri takdirde, bunların Mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayılarının dikkate alınacağı açıklanmıştır. Anlaşılacağı üzere, çalışmanın tespiti istemiyle hak arama yönünden kanun ile getirilen süre, doğrudan doğruya hakkın özünü etkileyen hak düşürücü niteliktedir ve dolması ile hakkın özü bir daha canlanmamak üzere ortadan kalkmaktadır. Anılan Kanunun kabul edilip yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla beş yıl olarak öngörülen süre, 09.07.1987 tarihinde yürürlüğe giren 3395 sayılı Kanun'un beşinci maddesiyle on yıla çıkarılmış, daha sonra 07.06.1994 tarihinde yürürlüğe giren 3995 sayılı Kanunun üçüncü maddesiyle yeniden beş yıl olarak düzenlenmiş olup halen geçerliliğini korumaktadır. Ancak söz konusu Yönetmelikle tespit edilen belgelerin bu meyanda işe giriş bildirgesinin verilmesi durumunda hak düşürücü sürenin işlememesi, ancak iş bu belgelerin içerdiği işe başlama tarihinden sonraki dönem için söz konusudur.
Mahkemece, yukarıda açıklanan maddi ve hukuki olgular ile birlikte; resen araştırma ilkesi gereğince, eylemli çalışmanın var olup olmadığı belirlenmeli, dava konusu dönemde 09.05.2002-10.05.2002 tarihleri arasında davadışı farklı sicil numaralı iş yerinden Kuruma bildirilen davacı çalışmalarının başka bir iş yerinde mi yoksa davalı şirketler nezdinde mi olduğu araştırılarak söz konusu iş yerinin davalı şirketler ile organik bağı irdelenmeli, dava konusu dönemde iş yeri devri yada işverenler arasında organik bağ bulunması, başka bir deyişle kesintisiz çalışma söz konusu olması durumunda ilk işe giriş bildirgesi verilmesinden önceki davacı çalışmaları yönünden hak düşürücü sürenin, çalışmanın sona erdiği yılın sonundan başlayacağı gözetilmeli, aksi halde 10.05.2002 tarihinden önceki sürelerin hak düşürücü süreye uğradığı gözetilmeli, ayrıca resen seçilecek bordro tanıkları dinlenerek ve usulünce gerekli araştırmalar yapılarak davalı şirketlerin devir olgusu ve işverenlik durumları belirlenmeli, elde edilecek sonuca göre hüküm kurulmalıdır.
Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir..."
2.Mahkeme tarafından bozma ilamına uyularak yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararla; davacı davalılardan ...Konfeksiyon Kuyumculuk Besicilik İnşaat Gıda İletişim Akaryakıt San.ve Tic. Ltd. Şti.’nin ...’nda kurulu iş yerinde 01.06.1998 tarihinde çalışmaya başladığı, daha sonra iş yerinin ... Kuyumculuk İnş. Ltd. Şti.’ye devredilmesi nedeniyle bu şirket nezdinde çalışmaya devam ettiği, ancak her iki şirket tarafından da sigortasının geç ve giriş çıkış yapılmak suretiyle gösterildiği, en son aldığı ücretin sezonda 350, sezon dışında ise 250 Dolar olduğunu belirerek 01.06.1998 - 22.12.2009 tarihleri arasında sigortalı olarak ve belirttiği ücretle çalıştığının tespitini talep etmiş olup davacının çalışmalarının görüldüğü şirketler arasında organik bağlantı bulunduğuna, aralarında devir olduğuna ilişkin herhangi bir kayıt, belge ve tanık beyanı bulunmadığı, 09.05.2002 - 10.05.2002 tarihleri arasında davacının çalışmalarının bulunduğu ... sicil numaralı, 15.04.1999 - 10.07.1999 tarihleri arasında çalışmalarının bulunduğu ... sicil numaralı işyerleriyle davalı işerleri arasında bağlantı bulunduğuna ilişkin herhangi bir belge yada tanık beyanı da bulunmadığından davacının 10.05.2002 tarihinden önceki çalışmalarına yönelik talebinin hak düşürücü süre nedeniyle reddine, öte yandan davacının hak düşürücü süreye uğramayan 11.05.2002 tarihinden itibaren, dosyaya ibraz edilen ve iş yerinden hiçbir alacağının kalmadığına ilişkin ibranameyi imzaladığı 30.11.2009 tarihine kadar olan çalışmalarının SGM işlem dosyaları, iş yeri sicil kaydı, iş yeri faaliyetine dair kayıtlar, fiili çalışmayı doğrulayan tanık beyanları kapsamında davalı işverenler nezdinde geçen ve Kuruma bildirilmeyen 11.05.2002 - 17.06.2009 tarihleri arasında aşağıda belirtilen süre ve ücret karşılığında fiili olarak çalıştığını kanıtladığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile davacının Kuruma bildirilen dışında; davalı ...Konfeksiyon Kuyumculuk Limited Şirketi ünvanlı ... sicil numaralı iş yerinde; 11.05.2002 - 31.12.2002 tarihleri arasında 231 gün, 01.01.2003 - 30.06.2003 tarihleri arasında 180 gün, 01.07.2003 - 31.12.2003 tarihleri arasında 180 gün, 01.01.2004 - 30.06.2004 tarihleri arasında 180 gün, 01.07.2004 - 31.12.2004 tarihleri arasında 180 gün, 01.01.2005 - 31.12.2005 tarihleri arasında 360 gün, 01.01.2006 - 21.09.2006 tarihleri arasında 261 gün, 02.02.2007 - 30.04.2007 tarihleri arasında 89 gün Prime esas asgari kazançla çalıştığının tespitine, davalı ... Kuyumculuk Limited Şirketi ünvanlı ... sicil numaralı iş yerinde; 01.05.2007 - 30.06.2007 tarihleri arasında 60 gün, 01.07.2007 - 15.08.2007 tarihleri arasında 45 gün, 17.02.2009 - 17.06.2009 tarihleri arasında 120 gün Prime esas asgari kazançla çalıştığının tespitine, fazlaya yönelik istemin reddine karar verilmiştir.
V.TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; prime esas kazanç talebinin de kabulünün gerektiği, davanın ispat edildiği, Kurumun fer'i müdahil olduğu ve lehine vekalete hükmedilemeyeceği iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.
2.Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; tanıkların beyanlarının yetersiz olduğu, hak düşürücü sürenin geçtiği, eksik araştırma ile karar verildiği iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, hizmet tespiti ile prime esas kazançların tespitine ilişkindir.
1.Temyiz olunan nihai kararların bozulması1086 sayılı Kanun'un 428. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2.Temyizen incelenen Mahkeme kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz kapsam ve nedenlerine göre temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davacı vekili ile davalı Kurum vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,
Aşağıda yazılı temyiz harcının temyiz eden ilgiliye yükletilmesine,
Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,
18.03.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.