Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/12268 K.2025/1720

10. Hukuk Dairesi         2024/12268 E.  ,  2025/1720 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/454 E., 2024/385 K.
İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar davalı ... vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, Kooperatif adına kayıtlı işyerinden 24.08.2007-30.11.2007 arasında bildirilen 98 günlük hizmetin iptalinin gerektiğini ileri sürerek, davalı ...'e ait ....plaklı dolmuşta 01.12.1997 – 21.05.2010 tarihleri arasında, davalı ... Petrol Ürünleri Tic. Ltd. Şirketinde ise 22.05.2010 – 30.04.2012 tarihleri arasında kesintisiz ve sürekli çalıştığının tespitine karar verilmesini istemiştir.
II.CEVAP
1.Davalılar ... ve Ürer Petrol Ürünleri İnş. Tur. San. Tic. Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesine özetle; davanın hak düşürücü süre geçirdikten sonra açıldığını, ibraz edilen sürücü kartının davacının davalı yanında çalıştığını göstermeyeceğini, davacının çalışmasının olmadığını, davalı şirketin faaliyet adresinde bulunan iddia bayisinin 22.05.2010 tarihinde henüz açılmadığını, davacının söz konusu iddia bayisinde hiç çalışmadığını belirterek, davanın reddini istemiştir.
2.Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurum işlemlerinin mevzuata uygun ve yerinde olduğunu belirterek, davanın reddini istemiştir.
III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 27.11.2020 tarih ve 2016/108 - 2020/625 E.K. sayılı kararıyla; davanın kabulüne karar verilmiştir.
IV.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 24.11.2021 tarih ve 2021/712 - 2021/3253 E.K. sayılı kararı ile istinaf başvurularının ayrı ayrı esastan reddine karar verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı davalılar vekilleri ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine, Daire kararı ile somut olayda, Mahkemece karar altına alınan şekilde çalışmanın varlığının yeterli ve gerekli bir araştırmayla hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir şekilde belirlenmediği, Mahkemece, davacı isticvap olunarak, davacıya tam olarak talebi açıklattırılmalı, hangi güzergahta çalıştığı, kısmi süreli mi tam süreli mi çalıştığı, tek şoför olarak mı yoksa daha fazla şoförün dönüşümlü olarak çalışıp çalışmadığı, davacının başka şahıslara ait araçlarda çalışıp çalışmadığı, şirkette çalıştığı dönemde ne iş yaptığı, birlikte çalıştığı kişiler sorulmalı, bildirdiği deliller toplanmalı, ihtilaf konusu dönemde Emniyet, Vergi Dairesi, Belediye tarafından denetim yapılmışsa denetim tutanakları istenmeli, davacının başka dolmuşlarda şoför olarak çalışıp çalışmadığının ortaya konulması amacıyla davacı adına ceza kesilen plakaların malikleri saptanmalı, davacının birlikte çalıştığını beyan ettiği kişiler tespit edilip dinlenilmeli, hizmetin geçtiği iddia edilen minibüs hattında araç çalıştıran, sürücülük yapan, farklı faaliyet yürüten kimseler, çalışılan güzergahta yer alan durak sorumlu ve müdürleri, yetkilileri Emniyet Müdürlüğü/Amirliği ve Büyükşehir Belediyesi aracılığıyla yöntemince saptanarak dinlenilmeli, ayrıca komşu iş yeri tanıkları re’sen tespit edilerek dava konusu dönemde davacının çalışması ile ilgili bilgileri alınmalı, tanık beyanları arasında çelişki oluşması halinde çelişki giderilmeli, bu şekilde çalışmanın varlığı, çalışmanın niteliği (tam zamanlı - kısmi zamanlı) ve süresi tereddütsüz bir şekilde tespit edilmeli, toplanan deliller değerlendirilmek suretiyle hüküm kurulması gerektiği, öte yandan davacının hizmet cetveline göre, 01.02.2008-13.05.2012 tarihleri arasında 4/b kaydı, vergi kaydı sorgusuna göre 23.12.1998 tarihinden itibaren aktif mükellef kaydı bulunduğu anlaşılmakla, Mahkemece, öncelikle, davacının vergi kaydı, meslek odası ve esnaf sicil kaydı bulunup bulunmadığı geniş kapsamlı olarak araştırmalı, 4/b sigortalılığına ait evraklar celp edilmeli, çakışma durumları incelenerek ve buna göre araştırma yapılarak, geçerli kabul edilmesi gereken sigortalılık statüsü tespit edilmeli, elde edilecek sonuç değerlendirilmek suretiyle hüküm kurulması belirtilerek karar bozulmuştur.
B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin 21.05.2024 tarih ve 2022/454 - 2024/385 E.K. sayılı kararı ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
1.Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; kararın eksik incelemeye dayalı olduğunu, hak düşürücü sürenin geçtiğini, davacının davalı yanında çalıştığını iddia ettiği tarih aralığında başka araçlarda da şoför olarak çalıştığını, bu hususun dosyaya getirtilen ceza tutanakları ile sabit olduğunu, davacının talep ettiği tüm dönemlerde davalıya ait araçta çalışmadığını belirterek, usul ve yasaya aykırı verilen kararın temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.
2.Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; kararın haksız ve hukuka aykırı olduğunu, hak düşürücü sürenin geçtiğini, davacının talep konusu ettiği dönemlerde dava dışı işyerlerinden bildirimi olduğunu, tanık beyanlarının hüküm kurmaya yeterli ve elverişli olmadığını, çelişkiler bulunduğunu, davacının tam olarak işe başlama tarihi noktasında açık ve net tarafsız tanık beyanı olmadığı halde davanın kabulüne karar verilmesinin kamu düzenine aykırılık teşkil ettiğini belirterek, kararın temyizen bozulmasını istemiştir.
B. Değerlendirme ve Sonuç
Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.
1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
2.Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.
3.Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.
4.Bununla birlikte 506 sayılı Kanun'un 6. maddesinde ve 5510 sayılı Kanun'un 7. ve 8. maddelerinde çalıştırılanların işe alınmalarıyla kendiliğinden sigortalı olacakları, sigortalılar ile bunların işverenleri hakkında sigorta hak ve yükümlerinin sigortalının işe alındığı tarihten başlayacağı, bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamayacağı ve vazgeçilemeyeceği yönünde düzenleme yapılmış olmakla, buna göre sigortalı olmak, kamu düzenine ilişkin, kişiye bağlı, vazgeçilemez ve kaçınılamaz hak ve yükümlülük doğuran bir hukuksal statü meydana getirmektedir ve kişiler ile sosyal güvenlik kuruluşlarının bu statünün oluşumundaki rolü de yenilik doğurucu ve iradi bir durum değil, kanun gereği kendiliğinden oluşan statüyü belirlemekten ibarettir. Dolayısıyla, sosyal güvenlik hakkından 6100 sayılı Kanun hükümleri kapsamında feragat olanaksız olduğu gibi sigortalılığın ve sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davadan da feragat edilemez. Ancak, anılan Kanun'un 123. maddesinde düzenlenen hak kullanılabilir ve ileride yeniden dava açabilme hakkı saklı tutularak, davalının açık rızası ile dava geri alınabilir veya 150. maddede öngörülen hak ve olanaktan yararlanılarak dava takip edilmeyip yenileninceye kadar dosyanın işlemden kaldırılması ve giderek davanın açılmamış sayılması sonucu elde edilebilir.
5.İnceleme konusu eldeki davada, davacı, davalı ...'e ait 55 M 066 plaka sayılı dolmuşta 01.12.1997 – 21.05.2010 tarihleri arasında, davalı ... Petrol Ürünleri İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti. nezdinde de 22.05.2010 – 30.04.2012 tarihleri arasında Kuruma bildirilmeyen eksik hizmet sürelerinin tespitini istemiş, Mahkemece yapılan yargılama sonucunda hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de kabul kararı verilen dönem yönünden bozma gerekleri tam olarak yerine getirilmediğinden hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olduğu gibi sosyal güvenlik hakkından 6100 sayılı Kanun hükümleri kapsamında feragat olanaksız olduğu gibi sigortalılığın ve sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davadan da feragat edilemeyeceği değerlendirilmeksizin davalı ... Petrol Ürünleri İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti. yönünden feragat nedeniyle davanın reddine karar verilmesi de usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
6.Yapılacak iş; bir önceki bozma ilamında ayrıntılı şekilde açıklandığı üzere, davacının çalışma şekli ve süresi, çalışmanın tam süreli mi kısmi süreli mi olduğu yönünden, bozma sonrası dosyaya getirtilen S.S 6 No.lu Samsun ili Merkez ilçesi Minibüsçüler Kooperatifi 1997-2012 yılları arası yönetim listesinde, ihtilaf konusu dönemde yöneticilik yapan ve dinlenmeyen kişilerin ayrıntılı beyanları alınmalı, böylelikle çalışmanın şekli ve süresi ile başlangıcı tereddütsüz belirlenmeli, çalışmanın başlangıcının belirlememesi halinde ise en azından Minibüsçüler Motorlu Taşıtlar Kooperatifi Başkanlığı tarafından... plaka sayılı araç için davacı adına düzenlenen 02.07.1998 tarihli sürücü kartı esas alınarak, toplanan deliller bir arada değerlendirilip takdir edilerek, oluşacak sonuca göre karar verilmelidir.
7.Öte yandan, Mahkemece davadan feragat edilemeyeceği davacıya bildirilmeli, feragat beyanının HMK. 123 veya 150. maddelerinde düzenlenen haklardan birinin kullanımı niteliğinde olup olmadığı kendisine sorulmak suretiyle belirlenmeli, beyanın, anılan anlamlarda kullanıldığı saptandığı takdirde duruma göre 123 veya 150. maddelerde öngörülen prosedür işletilmeli, aksi durumda ise elde edilecek sonuca göre dava konusu istem hakkında karar verilmelidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,
Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,
11.02.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.