Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2021/5055 K.2025/12711

10. Hukuk Dairesi         2021/5055 E.  ,  2025/12711 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2019/572 E., 2021/144 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : İzmir 12. İş Mahkemesi
SAYISI : 2018/243 E., 2019/25 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Kurumda .... sicil sayılı dosyada işlem gören davacı .... Sanayi Ticaret Limited Şirketine ait iş yerinde çalışan sigortalı işçilerin, daire, apartman, büro, fabrika, Kurum, mağaza vb. her tür binaların genel temizliği işlerinde istihdam edildiği, 6331 sayılı İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Kanunu gereğince 2013 yılında İş Yeri Hekimi ile İş Güvenliği Uzmanı görevlendirilmesi yapılmak istenildiğinde, iş yerinin Tehlike Sınıfları Tebliği ekinde yer alan listenin 81.22.01 sırasında kayıtlı çok tehlikeli sınıfta yer aldığının tespiti nedeniyle İzmir Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Dokuz Eylül Sosyal Güvenlik Merkezi Müdürlüğü’ne 31.05. 2013 tarihli dilekçe ile başvurup, tehlike sınıfının değiştirilmesinin istenilmesi üzerine iş yerinin tehlike sınıfının 8121.01 olarak işlem görmesine karar verildiği, 5510 sayılı Kanun'un 83. maddesi gereğince değişiklik talebinin Kasım ayından önce yapılması halinde, değişikliğin istek tarihini izleyen yılbaşından itibaren yapılacağının bildirilmesine karşın, bu yanıt yazıya göre 01.01.2014 tarihinden itibaren tehlike sınıfının (81210/A2) tehlikeli olarak değiştirilmesi gerektiği halde 2016 yılının başından, hala gerekli değişiklik ve düzeltme yapılmadığı, işveren şirketin tehlike sınıfı değişiklik isteminin kabul edilmesine rağmen, gerekli düzeltme yapılmadığı için, zorunlu çözüm olarak, şirketin merkez adresinde Kuruma tescil ettirilmiş bulunan ve yıllardır sigortalı işçi istihdam edilen iki farklı iş yeri dosyası arasında sigortalı işçi transferi yapılarak, 31.01.2016 tarihinde hala “Çok Tehlikeli” sınıfında görülmeye devam eden .... sicil numaralı iş yerinden (16) kodu ile sigortalı işçilerinin naklen çıkarıldığı ve istisna bildirimi ile 01.02.2016 tarihinde aynı şirkete ait .... sicil sayılı iş yeri dosyasına işe girişlerinin yapıldığı, bu iş yeri dosyasında 3 ay kalındıktan sonra NACE kodlarının düzeltildiğinin görülmesi üzerine sigortalı işçilerini 30.04.2016 tarihinde yine (16) nakil kodu ile aktarılan dosyadan alarak 01.05.2016 tarihi itibariyle eski mevcut dosyalarına (1153889.035) tekrar giriş yapılmak suretiyle NACE kodunu dolayısıyla tehlike sınıfını düzelttirebilmek için girilen bu sıkıntılı sürecin tamamlandığı, ancak 6661 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 17. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 68. madde kapsamında 01.01.2016 tarihinden itibaren .... sicil sayılı dosyada çalışan sigortalı işçiler için yararlandırılan asgari ücret teşviki’nin 01.02.2016 tarihinden itibaren neredeyse sıfırlanmak suretiyle kaldırıldığı, NACE kodundan kaynaklı olarak teknik nedenlerle zorunluluktan yaptıkları nakiller sebebiyle müvekkil şirketin bu üç dönemde asgari ücret prim desteğinden yararlanamadığı, mağduriyetlerinin oluştuğu, buna bağlı olarak hem geçen yılın Şubat-Mart-Nisan dönemlerinde asgari ücret desteğinden mahrum kılındıkları, hem de 2017’nin Şubat-Mart-Nisan dönemlerinde desteklerden yoksun kalındığı iddiasıyla Şubat-Mart-Nisan/2017 dönemlerine bağlı olarak, prim ödemesi düşük destekli bu ayların, gerçekte yararlanılması gereken asgari destek tutarlarının, üretilen prim gün sayılarına göre davalı Kurum kayıtlarında düzeltme yapılmasına ve buna göre Şubat-Mart-Nisan-Mayıs/2017 aylarında da asgari ücret teşviklerinden işverenin yararlandırılması gerektiğinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
II.CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Müdürlükleri ..... sicil numarasında ve ... Sokak No:10/A .... İzmir adresinde faaliyet gösteren .... (Baca ve cam temizleyicileri, haşerat itlaf ve dezenfeksiyon işleri) iş kolu ve (II) tehlike sınıfında 5510 sayılı Kanun kapsamına alındığı, bahse konu iş yerinin 8121 01 (Binaların genel temizliği-daire, apartman, büro, fabrika, Kurum, mağaza vb. her türlü binanın genel temizliği dahil – pencere, baca, sanayi makinası vb. uzmanlaşmış temizlik faaliyetleri hariç) iş kolu ve (I) tehlike sınıfında işlem görmesine karar verildiği, 5510 sayılı Kanun'un 83. maddesine istinaden, iş yerinin tehlike sınıf ve derecesi ile kısa vadeli sigorta kolları prim oranının Kurumca işverenin isteği üzerine değiştirilmesi ve bu değişiklik isteğinin işverence Kasım ayından önce Kuruma bildirilmesi halinde söz konusu değişiklik, istek tarihini takip eden takvim yılı başından itibaren, Kasım veya Aralık ayı içinde Kuruma bildirilmesi halinde söz konusu değişiklik, istek tarihini takip eden takvim yılını izleyen yılbaşından itibaren uygulanacağına dair düzenlemenin yer almakta olduğu, 6661 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 17. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'a Geçici 68. maddenin eklendiği, 5510 sayılı Kanun'un Geçici 68. maddesine göre söz konusu destekten anılan Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında haklarında uzun vadeli sigorta kolları hükümleri uygulanan sigortalıları çalıştıran özel sektör iş yeri işverenleri ile 5018 sayılı Kanun'a ekli (1) sayılı cetvelde sayılan Kamu İdarelerine ait kadro ve pozisyonlarda 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında haklarında uzun vadeli sigorta kolları hükümleri uygulanan sigortalıları çalıştıran işverenler hariç olmak üzere diğer kamu işverenlerinin de destekten yararlanacağı, bu bakımdan mahiyet kodu (I) ve (3) olarak tescil edilen iş yerlerinden 5018 sayılı Kanun'a ekli (I) sayılı cetvelde sayılan Kamu idareleri ile 5018 sayılı Kanun'a ekli (I) sayılı cetvelde sayılan Kamu idareleri niteliğinde olduğu halde mahiyet kodu (2) olarak tescil edilen iş yeri işverenlerinin söz konusu indirimden yararlanamayacağı, mevcut bir işletmenin kapatılarak değişik bir ad, ünvan ya da bir iş birimi olarak açılması veya yönetim ve kontrolü elinde bulunduracak şekilde doğrudan veya dolaylı ortaklık ilişkisi bulunan şirketler arasında istihdamın kaydırılması, şahıs işletmelerinde işletme sahipliğinin değiştirilmesi gibi hazine katkısından yararlanmak amacıyla muvazaalı işlem tesis ettiği anlaşılan veya sigortalıların prime esas kazançlarını 2016 yılı için eksik bildirdiği tespit edilen iş yerlerinden Hazinece karşılanan tutar gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte geri alınacağı ve bu iş yerleri hakkında bu madde hükümlerinin uygulanmayacağı, davacı şirketin merkezinde Kuruma tescil ettirilmiş bulunan iki farklı iş yeri dosyası arasında işçi transferi yaptığı tespit edildiğinden talebinin karşılanmadığı ve asgari ücret teşviklerinden yararlandırılmadığı, Kurum işlemlerinde herhangi bir usulsüzlük bulunmadığı savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesi tarafından yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararla; Kurumda .... sicil sayılı dosyada işlem gören .... Sanayi. Tic. Ltd. Şti. iş yerinden Kuruma ibraz edilen 2017 Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs dönemine ait prim ödeme gün sayısı düşük destekli bu ayların üretilen prim ödeme gün sayılarına göre davalı Kurum kayıtlarında gerekli tashihlerin yapılması ve buna göre davacı şirketin dava konusu 2017 Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs aylarında da asgari ücret desteğinden yararlandırılması gerektiği gerekçesiyle davacının davasının kabulü ile davacı .....San. Tic. Ltd. Şti iş yerinden Kuruma ibraz edilen 2017-Şubat/Mart/Nisan ve Mayıs dönemine ait prim ödeme gün sayısı düşük destekli bu ayların üretilen prim ödeme gün sayılarına göre davalı Kurum kayıtlarında gerekli tahsislerin yapılması ve buna göre davacı şirketin dava konusu 2017/ Şubat - Mart - Nisan - Mayıs aylarında da asgari ücret desteğinden yararlandırılması gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.
IV.İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V.TEMYİZ
A.Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde cevap ve istinaf dilekçelerini tekrar ederek özetle; davalı Kurum işlemlerinin usul ve yasaya uygun olduğu, davacı işverenin muvazaayı ikrar ettiği iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, prim teşvik hükümlerinden yararlandırılması gerektiğinin tespitine ilişkindir.
1.Davacı, 31.05.2013 tarihinde davalı Kuruma başvurarak; ... sicil numaralı iş yerinde genel temizlik faaliyetleri (daire, büro, apartman, fabrika, Kurum ve mağaza temizliği) yürütüldüğünü, bu sebeple iş yerinin tehlike sınıfının (I) olarak belirlenmesi gerekiğini iddia etmiştir. Davacı, pencere, baca, sanayi makinası temizliği gibi yüksek riskli işler ifa edilmediği halde iş yerinin (II) tehlike sınıfı kabul edildiğini belirterek, fazla prim tahakkuk ve tahsil edildiğini iddia etmiş ve tehlike sınıfının (I) olarak tadilini talep etmiştir.
2.Davalı Kurum, 03.06.2013 tarihinde davacının talebi kabul etmiş ve iş yerinin (binaların genel temizliği, daire, apartman, büro, fabrika, Kurum, mağaza vb. her türlü binanın genel temizliği dahil, pencere, baca, sanayi makinesi vb. uzmanlaşmış temizlik faaliyetleri hariç) iş kolu ve (I) tehlike sınıfında işlem görmesine karar vermiştir. Kurum; 5510 sayılı Kanun'un 83. maddesine istinaden iş yerinin tehlike sınıf ve derecesi ile kısa vadeli sigorta kolları prim oranının, Kurumca işverenin isteği üzerine değiştirilmesine, bu değişiklik isteğinin Kasım ayından önce Kuruma bildirilmesi halinde, söz konusu değişikliğin istek tarihini takip eden takvim yılı başından itibaren uygulanacağına karar vermiştir.
3.18.03.2016 tarihinde davacı, davalı Kuruma yeniden müracaat ederek, tehlike sınıfının halen değiştirilmediğini beyanla işlemin ikmalini istemiştir. Buna karşılık davalı Kurum; yasal süreçte 5510 sayılı Kanun'un 83... . maddelerinin yürürlükten kaldırıldığını, artık Maliye kayıtlarındaki iş yeri kodunun esas alındığını ve kısa vadeli sigorta kolları prim oranlarının eşitlendiğini savunarak herhangi bir işlem tesis etmemiştir.
4.Bu süreçte davacı; 02.06.1997 tarihinden itibaren kapsamda olan ve (II) tehlike sınıfında (çok tehlikeli) yer alan iş yerindeki toplam ... işçiden 224'ünü, 01.02.2016 tarihi itibariyle (I) tehlike sınıfında (az tehlikeli) yer alan davaya konu ... sicil numaralı iş yerine nakletmiştir. Bu nakil işlemi, "16" kodu (sözleşme sona ermeden sigortalının aynı işverene ait diğer iş yerine nakli) ile bildirilmiş olup, söz konusu iş yerlerinin aynı adreste faaliyet gösterdiği tespit edilmiştir.
5.Davacı, 20.05.2016 tarihinde Kuruma başvurarak, işçilerini 20 16... . ayından itibaren yeniden ... sicil numaralı iş yerine naklettiği nazara alınarak 5510 sayılı Kanun'un Geçici 71. maddesi kapsamında "asgari ücret desteği"nden yararlandırılmasını talep etmiştir. Kurum, davacıyı 2017 yılının 2, 3, 4 ve 5. ayları yönünden, işlemi Geçici 71. maddenin 2 numaralı fıkrası kapsamında "muvazaalı işçi nakli" olarak nitelendirerek talebi reddetmiştir.
6.Davacı, eldeki davada, işçi nakil işleminin tehlike sınıfının değiştirilmesi ve 6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklerinin hafifletmek amacına yönelik olduğu iddiasıyla 5510 sayılı Kanun'un Geçici 71. maddesi kapsamında asgari ücret desteğinden yararlandırılmadığı dönem yönünden yararlandırılmasını talep etmiştir. İlk Derece Mahkemesi tarafından davanın kabulüne karar verilmiş; davalı Kurum vekilince yapılan istinaf başvurusu ise Bölge Adliye Mahkemesi tarafından esastan reddedilmiştir.
7.Davanın yasal dayanaklarından olan ve 27.01.2017 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 6770 sayılı Kanun'un 27. maddesi ile 5510 sayılı Kanuna eklenen Geçici 71. maddede; "Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında haklarında uzun vadeli sigorta kolları hükümleri uygulanan sigortalıları çalıştıran işverenlerce;
a) 2016 yılının aynı ayına ilişkin Kuruma verilen aylık prim ve hizmet belgelerinde prime esas günlük kazancı Bakanlar Kurulunca belirlenen tutar ve altında bildirilen sigortalıların toplam prim ödeme gün sayısını geçmemek üzere, 2017 yılında cari aya ilişkin verilen aylık prim ve hizmet belgelerinde veya muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinde bildirilen sigortalılara ilişkin toplam prim ödeme gün sayısının,
b) 2017 yılı içinde ilk defa bu Kanun kapsamına alınan iş yerlerinden bildirilen sigortalılara ilişkin toplam prim ödeme gün sayısının,
2017 yılı Ocak ila Aralık ayları/dönemleri için Bakanlar Kurulunca tespit edilen günlük tutar ile çarpımı sonucu bulunacak tutar, bu işverenlerin Kuruma ödeyecekleri sigorta primlerinden mahsup edilir ve bu tutar Hazinece karşılanır.
Mevcut bir işletmenin kapatılarak değişik bir ad, unvan ya da bir iş birimi olarak açılması veya yönetim ve kontrolü elinde bulunduracak şekilde doğrudan veya dolaylı ortaklık ilişkisi bulunan şirketler arasında istihdamın kaydırılması, şahıs işletmelerinde işletme sahipliğinin değiştirilmesi gibi Hazine katkısından yararlanmak amacıyla muvazaalı işlem tesis ettiği anlaşılan veya sigortalıların prime esas kazançlarını 2017 yılı için eksik bildirdiği tespit edilen iş yerlerinden Hazinece karşılanan tutar gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte geri alınır ve bu iş yerleri hakkında bu madde hükümleri uygulanmaz...” hükümleri mevcuttur.
8.Anılan hüküm uyarınca işverenlerin maliyet yükünün hafifletilmesi gayesiyle 2017 yılına mahsus olmak üzere, çalıştırılan sigortalılar için Hazinece karşılanacak bir prim mahsubu (asgari ücret desteği) öngörülmüştür. İlgili destek tutarı, Bakanlar Kurulunca tespit edilen günlük tutarın toplam prim ödeme gün sayısı ile çarpımı neticesinde belirlenmektedir. Bu hesaplamada; 2016 yılının aynı ayına ilişkin verilen prim ve hizmet belgelerinde, prime esas günlük kazancı Bakanlar Kurulunca belirlenen sınır ve altında bildirilen sigortalıların toplam prim ödeme gün sayısı esas alınmaktadır. (Bu sayı, 2017 yılı cari ayındaki toplam gün sayısını geçememektedir). 2017 yılı içinde ilk kez tescil edilen iş yerlerinden bildirilen sigortalılara ait toplam prim ödeme gün sayıları üzerinden hesaplama yapılmaktadır.
9.Maddenin ikinci ve üçüncü fıkrasında ise söz konusu destekten yararlanamayacak olan işverenler ve yaptırımlar düzenlenmiştir. Buna göre davanın yasal dayanağını oluşturan ikinci fıkraya göre; sırf asgari ücret desteğinden yararlanmak amacıyla mevcut bir işletmenin kapatılarak farklı bir ad veya unvanla yeniden açılması, yönetim ve kontrolü elinde bulunduran ortaklık ilişkisi içindeki şirketler arasında istihdamın kaydırılması veya şahıs işletmelerinde işletme sahipliğinin değiştirilmesi gibi muvazaalı işlemler ile sigortalıların prime esas kazançlarının eksik bildirilmesi halleri destek kapsamı dışında tutulmuştur. Bu tür hileli işlemlerin tespiti halinde, Hazinece karşılanan tutarların gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte geri alınacağı ve ilgili iş yerlerinin madde hükümlerinden yararlandırılmayacağı hüküm altına alınmıştır.
10.Eldeki uyuşmazlıkta; davacının, aynı adreste ve aynı iş kolunda faaliyet gösteren ... sicil numaralı iş yerinde 2015 yılında bildirimi yapılan 224 sigortalıyı, 01.02.2016 tarihi itibarıyla ... sicil numaralı iş yerine naklettiği görülmektedir. 5510 sayılı Kanun’un tehlike sınıf ve derecesini düzenleyen 83... . maddelerinin 6385 sayılı Kanun ile 01.09.2013 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmış olması karşısında, söz konusu nakil işleminin iş yerinin tehlike sınıfı üzerinde hukuki bir etkisi bulunmadığı sabittir. Bu durumda, ilgili nakil işleminin münhasıran teşvik hükümlerinden yararlanma amacı taşıyan bir 'istihdam kaydırması' (muvazaa) olup olmadığının, somut veriler ve sektörel gereklilikler ışığında yöntemince araştırılması gerekmektedir. Bu bağlamda Mahkemece yapılacak araştırmada, davacının aynı adreste faaliyet gösteren iş yerleri arasındaki bu toplu işçi geçişinin haklı bir ekonomik veya teknik nedene dayanıp dayanmadığı titizlikle incelenmelidir. Özellikle; söz konusu nakil işleminin iş organizasyonu, iş kolu değişikliği veya operasyonel bir zorunluluktan kaynaklanıp kaynaklanmadığı, nakledilen işçilerin fiilen yürüttükleri görevlerde veya çalışma koşullarında bir değişiklik olup olmadığı, iş yerlerinin fiziksel alanlarının ve üretim araçlarının bu nakle uygunluğu, davacı şirketin ticari defter ve kayıtları ile SGK bildirimleri üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılarak, işlemin münhasıran prim teşvikinden yararlanma amacı (muvazaa) güdüp tütmediği hiçbir tereddüde mahal vermeyecek şekilde saptanmalıdır. Salt tehlike sınıfı değişikliği talebinin reddedilmiş olması veya maddelerin yürürlükten kalkmış olması, işlemin kendiliğinden muvazaalı olduğu sonucunu doğurmayacağından; somut olayın özellikleri, tanık beyanları ve uzman bilirkişi raporuyla desteklenen kapsamlı bir inceleme neticesinde karar verilmelidir.
11.Bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin, mahkemece yazılı şekilde hüküm tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,30.09.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.