Yargıtay 1. Hukuk Dairesi E.2025/1384 K.2025/3925

1. Hukuk Dairesi         2025/1384 E.  ,  2025/3925 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/2038 E., 2024/1569 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Mardin 1. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2024/74 E., 2024/2805 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı, asıl ve birleştirilen davada davacılar vekili tarafından duruşma istekli, asıl ve birleştirilen davada davalı Hazine vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, 23.09.2025 Salı günü duruşma yapılmasına ve duruşma gününün taraflara davetiye ile bildirilmesine karar verilmiştir.
Belli edilen günde, temyiz edenler asıl ve birleştirilen davada davacılar ... vd. vekili Avukat ... ve Avukat ... ile asıl ve birleştirilen davada davalı Hazine vekili Avukat .. ... ... geldiler. Gelen vekillerin sözlü açıklamaları dinlendi, duruşmanın bittiği bildirildi. Temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Asıl davada davacı ... ve birleştirilen davada davacılar ... ve ... vekili dava dilekçelerinde; .. ili, ... ilçesi, ... Mahallesinde bulunan çekişmeli taşınmazın taşlık olarak tespit harici bırakıldığını, dava konusu taşınmazın 2009 yılında idari yoldan 808 parsel olarak Hazine adına kayıtlandığını, çekişmeli taşınmazın tespit harici bırakıldıktan sonra davacılar tarafından imar- ihya edildiğini belirterek Mahkemece yapılacak keşif sonrasında belirlenecek miktarlarda tapu kaydının iptali ile davacılar adına tescilini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı Hazine vekili cevap dilekçesinde; dava dilekçesinin usulüne uygun olmadığını, dava değerinin eksik gösterildiğini, çekişmeli taşınmazın taşlık-kayalık vasfıyla Devletin Hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerden olduğunu, davacılar adına tescilin mümkün olmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.
Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; davanın husumet nedeniyle reddi gerektiğini, davada hak düşürücü sürenin geçtiğini, dava konusu taşınmazda zilyetlik araştırması yapılması gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 2017/82 Esas, 2021/906 Karar sayılı kararıyla; davalılar ... Büyükşehir Belediyesi ve .. Belediye Başkanlığı yönünden söz konusu davalıların davaya konu taşınmazın maliki olmadıkları gerekçesiyle davanın pasif husumet yokluğu nedeni ile usulden reddine, davaya konu ... ili ... ilçesi ... Mahallesi 808 (yeni 1 45... parsel) parsel sayılı taşınmazın fen bilirkişileri tarafından düzenlenen 11.03.2021 tarihli raporuna ekli krokide (C) (1.272, 54... ), (D) (1.231, 20... ), (E) (424, 58... ), (F) (1.418, 85... ), (G) (1.536, 57... ), (L) (3.328, 56... ) harfleri ile gösterilen kısımlar yönünden açılan davadan davacı vekili tarafından feragat edildiğinden bu taşınmazlar yönünden davanın feragat nedeniyle reddine; asıl dava bakımından dava konusu taşınmazın fen bilirkişileri tarafından düzenlenen 11.03.2021 tarihli raporuna ekli krokide (B) harfi ile gösterilen 38.701, 18... 'lik kısmı yönünden, birleştirilen dava bakımından dava konusu taşınmazın fen bilirkişileri tarafından düzenlenen 11.03.2021 tarihli fen bilirkişi raporuna ekli krokide (A1), (K) (M) harfi ile gösterilen kısımlar yönünden, söz konusu taşınmazların toprağın topoğrafik yapısı tarımsal faaliyet yapmaya elverişli bir bölge olduğu ve görüntülerin üretildiği tarih itibarıyla (19 84... yıllarına ait hava fotoğrafları) 1984 yılı hava fotoğrafları dikkate alındığında imar ve ihyasının 1984/1985 yıllarında tamamlandığı, taşınmazın muhafazasının yapıldığı ve sürülmeyen kısımlara taşların öbek öbek biriktirildiği böylece dava konusu edilen taşınmaz bölümlerinin imar ve ihya edildiği gerekçesiyle davanın kabulüne, (B) harfi ile gösterilen 38.701, 18... 'lik kısmının davalı Hazine adına olan tapu kaydının iptali ile davacı ... adına tapuya kayıt ve tesciline, ekli krokide (A1) harfi ile gösterilen 8.8 74... 'lik kısmının birleştirilen davada davalı Hazine adına olan tapu kaydının iptali ile birleştirilen davada davacı ... adına tapuya kayıt tesciline, ekli krokide (K) harfi ile gösterilen 6.566, 94... 'lik kısmının birleştirilen davada davalı Hazine adına olan tapu kaydının iptali ile birleştirilen davada davacı ... adına tapuya kayıt tesciline, ekli krokide (M) harfi ile gösterilen 3.660, 83... 'lik kısmının birleştirilen dosya davalısı Hazine adına olan tapu kaydının iptali ile birleştirilen dosya davacısı ... adına tapuya kayıt tesciline karar verilmiş, karara karşı davacılar vekili ve davalı Hazine vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesince yapılan inceleme sonucunda; Mahkemece verilen hükmün eksik araştırmaya dayalı olduğu gerekçesi ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılmış, dosya Mahkemesine gönderilmiştir.
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; davalılar .. Büyükşehir Belediyesi ve ... Yönünden davanın usulden reddine, davalı ... bakımından davanın kısmen kabulüne, ... ili, .. ilçesi, ... Mahallesi 1 45... parsel sayılı taşınmazda fen bilirkişi .. ... 16.05.2024 tarihli raporuna ekli krokide (C) (1.272,54 m²), (D) (1.231, 20... ), (E) (4.24, 58... ), (F) (1.418, 85... ), (G) (1.536, 57... ), (L) (3.328, 56... ) harfleri ile gösterilen kısımlar yönünden davanın feragat nedeniyle reddine, davacılar lehine zilyetlikle edinim koşulları oluştuğundan ... ili, .. ilçesi, .... Mahallesi 1 45... nolu parsel sayılı taşınmazda fen bilirkişi ... ... 16.05.2024 tarihli raporuna ekli krokide (B) harfi ile gösterilen 38.701, 18... 'lik kısmının davalı Hazine adına olan tapu kaydının iptali ile davacı ... adına tapuya tesciline, (A1) harfi ile gösterilen 8.874 m²'lik kısmının birleştirilen dosya davalısı Hazine adına olan tapu kaydının iptali ile birleştirilen dosya davacısı ... adına tapuya tesciline, (K) harfi ile gösterilen 6.566, 94... 'lik kısmının birleştirilen dosya davalısı Hazine adına olan tapu kaydının iptali ile birleştirilen dosya davacısı ... adına tapuya tesciline, (M) harfi ile gösterilen 3.660, 83... 'lik kısmının birleştirilen davada davalı Hazine adına olan tapu kaydının iptali ile birleşen dosya davacısı ... adına tapuya tesciline karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili ve davalı Hazine vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; çekişmeli taşınmazın (A1), (B), (K) ve (M) harfleriyle gösterilen kısımlarına ilişkin olarak hasren yapılan incelemede, dosya kapsamına, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerekçeye, mevcut delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına, yapılan keşif ve alınan bilirkişi raporları ile taşınmazı gösterir fotoğraflara ve incelenen hava fotoğrafına göre jeodezi heyet bilirkişi raporundan çekişmeli taşınmazın (A1), (B), (K) ve (M) harfleriyle gösterilen kısımlarında 19 84... yılına ait hava fotoğraflarına göre taşınmazın tamamına yayılmış vaziyette tarımsal faaliyet ve kullanım olduğu, imar-ihya çalışmalarının 1984 yılı öncesinde tamamlanmış olduğu, ziraat bilirkişisi heyet raporundan 1984 yılı hava fotoğraflarında imar ve ihya işlemlerinin tamamlandığı, 19 84... yılına ait hava fotoğraflarına göre taşınmazın tarımsal üretim amaçlı kullanıldığı, alınan beyanların da raporlarla örtüştüğü, bu haliyle çekişmeli taşınmaz üzerinde davacılar lehine zilyetlikle iktisap koşulları oluştuğu, davanın niteliği gereği davacılar lehine nispi vekalet ücretine hükmedilmesinin ve taraflar hakkında yazılı şekilde yargılama giderine hükmedilmesinin isabetli olduğu, sonuç olarak yazılı şekilde karar verilmesinde isabetsizlik bulunmadığı, dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanıtlara, yasal gerektirici nedenlere göre karar verilmiş olması sebebiyle incelenen Mahkeme kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu gerekçesi ile davacılar vekilinin ve davalı Hazine vekilinin istinaf isteminin reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davacılar vekili temyiz dilekçesinde; yargılama giderleri ve vekalet ücretinin yanlış belirlendiğini belirterek kararın bozulmasını istemiştir.
Davalı Hazine vekili, dava konusu taşınmaz üzerinde davacılar lehine zilyetlikle edinim koşullarının oluşmadığını ve davacılar lehine nispi vekalet ücreti verilmesinin isabetsiz olduğunu belirterek kararın bozulmasını istemiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Dava, kadastro sırasında tespit harici bırakıldıktan sonra idari yoldan Hazine adına kayıtlanan taşınmazda tapu iptali ve tescil istemine ilişkindir.
Kadastro çalışmaları sonucunda; .. ili, .. ilçesi, ... Mahallesinde bulunan çekişmeli taşınmaz taşlık olarak tespit harici bırakılmış, 2009 yılında ihdasen Hazine adına kayıtlanmıştır.
Asıl ve birleştirilen davada davacılar vekili kadastrodan önceki nedene dayanarak tapu iptali ve tescil talebi ile dava açmıştır. Mahkemece yazılı şekilde hüküm kurulmuş ise de yapılan araştırma ve inceleme hüküm kurmak için yeterli değildir. Şöyle ki; çekişmeli taşınmaz bölümleri üzerinde sürdürülen zilyetliğin süre ve niteliği ile taşınmazlar üzerindeki imar-ihyanın bitip bitmediği kesin olarak belirlenmemiş, komşu parsel tutanak ve dayanaklarından usulünce yararlanılmamış, davacılar açısından usulünce senetsiz araştırması yapılmamış, dava konusu taşınmaz bölümleri üzerinde davacılar lehine zilyetlikle edinim koşullarının oluşup oluşmadığı kesin olarak belirlenmemiştir.
Hâl böyle olunca; doğru sonuca ulaşılabilmesi için Mahkemece öncelikle çekişmeli taşınmaz bölümlerine komşu tüm taşınmazların tespitine esas kadastro tespit tutanak ve dayanakları ile dava konusu olmuş iseler dava dosyaları getirtilmeli, çekişmeli taşınmaz bölümlerine ait eski ve yeni tarihli ortofoto ve uydu fotoğrafları ile Harita Genel Müdürlüğü web sitesinin hava fotoğrafı sorgulama sayfasına girilerek taşınmaz bölümlerinin bulunduğu köyü/mahalleyi/mevkiyi kapsayacak şekilde hangi yıllara ait hava fotoğrafları bulunduğu araştırılıp belirlenmek ve (denetimin sağlanması bakımından) ilgili sayfanın çıktısı dosya içerisine konulmak suretiyle dava konusu taşınmazın ihdasen Hazine adına tescil tarihinden 15-20-25 yıl öncesine ait (bulunmadığı taktirde bulunan tüm hava fotoğrafları getirtilerek) stereoskopik hava fotoğraflarının en az üç tanesi tarihleri açıkça yazılmak suretiyle Harita Genel Müdürlüğünden getirilerek dosya arasına konulmalıdır. Bundan sonra mahallinde yaşlı, tarafsız, yöreyi iyi bilen, davada yararı bulunmayan şahıslar arasından seçilecek yerel bilirkişiler ve taraf tanıkları ile 3 kişilik jeodezi ve fotogrametri bilirkişi kurulu, 3 kişilik ziraat bilirkişisi kurulu ve fen bilirkişisinin katılımıyla yeniden keşif yapılmalıdır.
Yapılacak keşif sırasında dinlenilecek yerel bilirkişi ve tanıklardan davaya konu taşınmaz bölümlerinin geçmişte ne durumda bulunduğu, ilk olarak ne zaman ve nasıl kullanılmaya başlandığı, kime ait olduğu, kimden kime nasıl intikal ettiği, davacılara intikal ettiyse hangi hukuki nedene dayalı olarak intikal ettiği, taşınmazların ne şekilde kullanıldığı, imar-ihyaya konu edilip edilmediği, imar-ihyaya konu edilmiş ise ihyanın ne zaman başlayıp bitirildiği hususları sorulmalı, yerel bilirkişi ve tanık beyanlarının çelişmesi halinde gerektiğinde yüzleştirme yapılmak suretiyle çelişki giderilmeye çalışılmalı, tanık ve bilirkişi sözleri komşu parsel tutanak ve dayanakları ile denetlenmeli, komşu parsel tutanak ve dayanaklarının dava konusu taşınmaz bölümlerini ne olarak gösterdiği üzerinde durulmalıdır.
Ziraat mühendisi bilirkişi kurulundan önceki tarihli raporları da irdelemek sureti ile taşınmazların evveliyatını, toprak yapısını, bitki örtüsünü, taşınmazların niteliğini ve zilyetlikle mülk edinilebilecek yerlerden olup olmadığını, imar-ihya gerektiren yerlerden olması halinde imar-ihyasının hangi tarihte tamamlandığını ve üzerindeki zilyetliğin hangi tasarruflarla sürdürüldüğünü komşu taşınmazlarla karşılaştırmalı şekilde açıklayan, somut verilere ve bilimsel esaslara dayanan ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınmalı, taşınmazlar ile çevrelerinin yakın plan ve panoramik fotoğrafları çektirilip üzerine taşınmazların sınırlarının işaretlenilmesi istenilmeli; Mahkeme hakiminin taşınmazların konumuna, niteliğine ve çevre parsellerle karşılaştırılmalı olarak fiziksel özelliklerine ilişkin gözlemi keşif tutanağına aynen yansıtılmalıdır.
Jeodezi ve fotogrametri uzmanı bilirkişi kurulundan taşınmazların kadastro paftasındaki konumunun bilgisayar programı aracılığıyla uydu ve hava fotoğraflarına aktarılması suretiyle hava fotoğrafları üzerinde stereoskop aletiyle ve temin edilebilecek en eski ve yeni tarihli uydu fotoğrafları üzerinde de inceleme yaptırılarak taşınmazların önceki ve şimdiki niteliği, taşlık-çalılık gibi imar-ihyaya muhtaç olan yerlerden mi yoksa boş (hali) nitelikte mi bulunduğu, imar-ihyaya muhtaç yerlerden olması halinde imar-ihyasının hangi tarihte tamamlandığı, ekonomik amaca uygun olarak tarım arazisi niteliğiyle kullanılıp kullanılmadıkları ve kullanımın hangi tarihten itibaren başladığı hususlarında ayrıntılı rapor düzenlemesi istenilmelidir.
Fen bilirkişisine keşfi takibe, bilirkişi ve tanık sözlerini denetlemeye imkan verir krokili rapor düzenlettirilmelidir.
3402 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca, adına tescil kararı verilecek kişi ya da kişiler ile onların mirasbırakanları adına aynı çalışma alanı içerisinde kayıtsız ve belgesizden başkaca taşınmaz mal tespit ya da tescil edilip edilmediği Tapu Müdürlüğü ve Kadastro Müdürlüğü ile Hukuk Mahkemeleri Yazı İşleri Müdürlüğünden sorulup varsa taraf oldukları dava dosyaları getirtilmeli, aynı Kanun'un 03.07.2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma Ve Arazi Kullanımı Kanunu ile değiştirilen 14/2. maddesi hükmü gözetilerek sulu ve susuz olarak kazanılmış toprak miktarı belirlenip Kanun'un getirdiği sınırlamanın aşılıp aşılmadığı saptanmalı; bundan sonra toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilip, temyize konu olmayıp kesinleşen hususların usuli kazanılmış hak oluşturacağı da gözetilmek suretiyle sonucuna göre bir karar verilmelidir.
Yukarıda değinilen hususlar göz ardı edilerek eksik araştırma ile karar verilmesi doğru değildir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Asıl ve birleştirilen davada davalı Hazine vekilinin temyiz itirazının kabulü ile temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, bozma nedenine göre asıl ve birleştirilen davada davacılar vekilinin temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına,
Peşin alınan harcın istek halinde temyiz eden davacılara iadesine,
Temyiz eden asıl ve birleştirilen davada davalı Hazine harçtan muaf bulunduğundan bu konuda karar verilmesine yer olmadığına,
03.10.2024 tarihinde yürürlüğe giren Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca gelen temyiz eden/edilen davalı Hazine vekili için 28.000,00 TL duruşma vekalet ücretinin davacılardan alınmasına, temyiz eden/edilen davacılar vekili için 28.000,00 TL duruşma vekalet ücretinin davalı Hazineden alınmasına,
Dosyanın kararı veren Mardin 1. Asliye Hukuk Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesine gönderilmesine,
23.09.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.